Strijd om Berlijnse straatnaam na kwarteeuw beslecht

In dit artikel:

De discussie over de naam Mohrenstrasse (Nederlands: Morenstraat) laait na decennia op in 2020 echt op, toen de sociaaldemocraten (SPD), de Groenen en de lokale districtsraad besloten de straat een andere naam te geven. Ruim 1.100 bewoners dienden bezwaar in; nadat het wijkbestuur dreigde voor elk bezwaar 700 euro administratiekosten te rekenen, trokken 900 mensen hun klacht in en werden de overige bezwaren afgewezen.

Voorstanders van de naamswijziging zien in het woord "Mohr" een negatieve, racistische lading: het zou synoniem zijn geworden met beledigende termen voor zwarte mensen. De gekozen vervangende naam was Anton Wilhelm Amo Strasse — vernoemd naar Anton Wilhelm Amo, een achttiende-eeuwse man uit het huidige Ghana die als kind naar Europa werd gebracht, goed werd opgeleid en later geldt als de eerste Afrikaanse filosoof in Duitsland, die nadacht over de positie en rechten van zwarte mensen in een overwegend blanke samenleving.

Tegenstanders protesteren vooral op principe: historici en columnisten stelden dat naamsveranderingen totalitaire trekken hebben en pleitten ervoor de bestaande naam te behouden en er historische context bij te geven. Linguïstisch wijzen tegenstanders erop dat "Mohr" etymologisch teruggaat op het Latijnse maurus (‘Mauren’/Noord-Afrikanen) en in oorsprong geen expliciet scheldwoord was, al komt het woord in oude teksten ook als belediging voor.

De discussie breidde zich uit naar een metrostation onder de straat: er moest een nieuwe stationsnaam komen en aanvankelijk werd Glinkastraße (naar de Russische componist Michail Glinka) overwogen. Die keuze werd echter ingetrokken nadat critici, onder meer de christendemocratische CDU, Glinka van antisemitische uitingen betichtten; de CDU bekritiseerde bovendien het proces als slecht afgestemd met omwonenden en bestempelde de naamsverandering als een politiek statement richting links.

Kort samengevat draait het conflict om twee tegengestelde opvattingen: de wens om straatnamen te zuiveren van mogelijk racistische connotaties en het verlangen om historische benamingen te bewaren (of van extra uitleg te voorzien). Veel tegenstanders van de herbenoeming vonden het acceptabel om Amo elders te eren, maar wilden de traditionele naam niet laten verdwijnen — een teken dat de kwestie voor veel bewoners evenzeer over identiteit en historische continuïteit gaat als over taalgevoeligheid.