Straat van Hormuz gaat open, maar vrede is het nog niet
In dit artikel:
De VS en Iran hebben een voorlopige intentieverklaring bereikt die vrijdag in Genève formeel ondertekend moet worden, maar veel cruciale details ontbreken nog. Het akkoord voorziet in een verlengd staakt-het-vuren van zestig dagen en een toezegging om vijandelijkheden te verminderen, maar de precieze voorwaarden over zeevaart, sancties, vrijgave van bevroren tegoeden en het Iraanse nucleaire programma worden nog onderhandeld.
Een direct gevolg lijkt te zijn dat de Straat van Hormuz weer toegankelijk wordt zodra de verklaring is getekend; dat nieuws zorgde voor een daling van de olieprijzen. In de praktijk blijft herstel van normale scheepvaartroutes afhankelijk van het ruimen van zeemijnen en het vertrouwen van reders en verzekeraars. Een internationale coalitie, met onder meer Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, staat klaar om te helpen bij het opruimen van mijnen. Zowel Washington als Teheran hebben afgesproken geen schepen meer aan te vallen, maar die belofte hoeft niet meteen geruststelling te bieden.
Er bestaan grote onenigheden over wat aan sancties en bevroren Iraanse tegoeden zal gebeuren. Het Iraanse persbureau Mehr meldde dat sancties op olie-export tijdelijk zouden worden opgeheven en dat de VS 24 miljard dollar vrijgeeft; Teheran wil volgens die berichtgeving minstens de helft van de gelden zien voor verdere onderhandelingen. De Amerikaanse zijde ontkent die voorwaarde en de precieze regeling blijft onduidelijk.
Ook op andere punten lopen de verwachtingen uiteen. President Trump presenteert een permanente openstelling van Hormuz als doel, terwijl Iran slechts tijdens het zestigdaagse staakt-het-vuren toezegt geen tol te heffen en later mogelijk weer ‘maritieme servicekosten’ in rekening wil brengen. Over het nucleaire dossier is alleen vastgelegd dat Iran geen kernwapens zal bouwen of kopen; concrete afspraken over het afvoeren van verrijkt uranium en toekomstige beperkingen op verrijking moeten nog worden uitgewerkt.
Regionaal blijft de situatie fragiel: bemiddelaars melden een brede wapenstilstand, maar Israël weigert zich uit Libanon terug te trekken en meldingen van nieuwe luchtaanvallen en gewonden bleven binnenkomen. Politiek gezien krijgt president Trump nu de uitdaging om van de summiere intentieverklaring een inzetbaar vredesresultaat te maken dat hij kan wegzetten als beter dan het door zijn voorganger gesloten atoomakkoord dat hij in 2018 verbrak.