Stil protest van oorlogsslachtoffers bij kranslegging Japanse keizer op de Dam: 'Hij zal weten dat we er zijn'

In dit artikel:

Keizer Naruhito en keizerin Masako beginnen woensdag aan een driedaags staatsbezoek aan Nederland, dat opent met een kranslegging bij het Nationaal Monument op de Dam. Die plechtigheid raakt een gevoelige snaar bij overlevenden en nabestaanden uit voormalig Nederlands‑Indië; zij organiseren een stil protest omdat het keizerlijk huis nooit formeel heeft geantwoord op de Japanse oorlogsmisdaden en geen excuses heeft aangeboden.

Het bezoek, bedoeld om de 426 jaar oude banden tussen Nederland en Japan te onderstrepen, speelt zich af tegen de blijvende erfenis van de Japanse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Duizenden Indiërs en Nederlanders stierven door honger, dwangarbeid, ziekten, marteling en uitputting; ook vrouwen die als ‘troostmeisjes’ werden uitgebuit eisen al decennialang erkenning en schadevergoeding. In de gedenkmuur achter het Nationaal Monument is een urn opgenomen met aarde van 22 Nederlandse erevelden in Indonesië — een plek die veel emotie oproept en waar de protesterende groepen op willen kunnen toezien.

De stichtingen Indisch Platform 2.0, Vervolgingsslachtoffers Jappenkamp, Japanse Ereschulden (JES) en het Indisch Platform wilden tijdens de kranslegging aanwezig zijn, maar werden door gemeente en politie niet toegelaten binnen het afgezette gebied; een voorstel om op afstand op het Beursplein te staan werd afgewezen. Uiteindelijk krijgen zij een plek achter de ramen van Hotel Krasnapolsky, aan de achterkant van het monument: uit beeld van camera’s en de keizer, maar met uitzicht op de ingemetselde urn. Peggy Stein van Indisch Platform 2.0: “We laten ons niet wegsturen.” Ongeveer vijftig nabestaanden en mogelijk enkele overlevenden komen met foto’s van geliefden en de gele paraplu’s — het symbool van JES — naar de Dam.

Historische nuance: de Japanse keizer heeft volgens de grondwet een ceremoniële rol en maakt geen politieke uitspraken die juridische consequenties kunnen hebben. Keizer Hirohito wilde na de oorlog blijkbaar wel excuses aanbieden, maar werd daardoor afgesnoeid door het kabinet; Akihito sprak in 2000 van “diep berouw”, woorden die Naruhito in 2020 herhaalde. De Japanse regeringen hebben wel verontschuldigingen geuit, maar weigeren regulier schadegeld en verwijzen naar een akkoord uit 1956; veel slachtoffers kregen nooit directe compensatie, en ‘troostmeisjes’ werden alleen via particuliere fondsen gecompenseerd.

De relatie tussen koningshuis en keizerlijk hof blijft persoonlijk warm — Máxima en Masako hebben een bijzondere band — maar het oorlogsverleden blijft de officiële vriendschap belasten. De belangenorganisaties hopen nog op een gebaar of excuses tijdens het staatsbanket, maar plannen eerst hun eigen herdenking bij de urn. Het wordt naar verwachting een emotioneel moment voor de aanwezigen.