Stijlicoon, vaandeldrager van Perzische cultuur en weduwe van laatste sjah: ook Farah Diba Pahlavi spreekt zich uit over protest in Iran
In dit artikel:
Farah Diba Pahlavi, de laatste keizerin van Iran (87), mengt zich opnieuw in de huidige straatprotesten in haar geboorteland. Vanuit haar ballingschap — ze woont afwisselend in Parijs en de VS en leeft al 47 jaar buiten Iran — riep ze onlangs de Iraanse veiligheidsdiensten op zich bij demonstranten aan te sluiten en bloedvergieten te vermijden. Haar boodschap sluit aan bij die van haar zoon, voormalig kroonprins Reza Pahlavi, die ook pleit voor desertering van de repressieve troepen.
Farah Diba stond twintig jaar in het hart van de macht toen ze in 1959 de toenmalige sjah Mohammad Reza Pahlavi trouwde. Als keizerin zette zij zich in voor onderwijs, vrouwenrechten, gezondheidszorg en cultuur: ze stimuleerde landelijke bibliotheken, hielp gestigmatiseerde lepra-patiënten en was beschermvrouwe van talrijke culturele en educatieve instellingen. In 1967 kreeg ze de titel keizerin — een symbolische erkenning die ze beschouwde als een kroon voor alle Iraanse vrouwen.
In de jaren zeventig profileerde ze zich ook als stijlicoon door westerse mode te combineren met Perzische elementen, en ze organiseerde grootschalige culturele manifestaties, waaronder het omstreden 2.500-jarig jubileum van de monarchie. Haar culturele betrokkenheid kreeg een concrete vorm in de aankopen voor het Museum voor Hedendaagse Kunst in Teheran: onder haar toezicht kwam een omvangrijke collectie van moderne westerse schilders tot stand, waarvan veel werken na de revolutie door de islamitische autoriteiten werden geblokkeerd en in opslag verdwenen.
De revolutie van 1979 leidde tot het gedwongen vertrek van de koninklijke familie; de sjah overleed in 1980 in ballingschap. Privé leed Farah zwaar: twee van haar kinderen pleegden later zelfdoding. Ze bleef zich inzetten voor Iran vanuit de diaspora, onder meer door te schilderen en opbrengsten te doneren aan een stichting voor onderwijs en geestelijke gezondheidszorg.
Hoewel haar daadwerkelijke politieke invloed binnen Iran vandaag beperkt is, fungeert Farah Diba voor veel ex-geëxileerde Iraniërs als symbool van een ander, seculier en cultureel rijk Iran. Ze onderhoudt contact met landgenoten in ballingschap en hoopt uiteindelijk ooit terug te keren, zelfs als dat alleen symbolisch gebeurt.