Steeds meer hypotheken van 1 miljoen euro, en daar betaal jij aan mee
In dit artikel:
De nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA wil de hypotheekrenteaftrek ongemoeid laten, terwijl de praktijk laat zien dat die regeling steeds sterker doorslaat naar hogere inkomens. Uit Kadastergegevens die Follow the Money opvroeg blijkt dat het aantal hypotheken van meer dan 1 miljoen euro tussen 2019 en 2024 is verdubbeld (van 1.707 naar 3.492). In totaal leenden tussen januari 2019 en juni 2025 ruim 18.800 huishoudens meer dan een miljoen voor hun woning; Amsterdam alleen al is goed voor ongeveer 20 procent van die grote leningen, gevolgd door Utrecht en Den Haag (elk circa 6 procent).
Oorspronkelijk diende de hypotheekrenteaftrek om eigenwoningbezit onder middeninkomens te stimuleren. Tegenwoordig werkt de regeling echter regressief: de hoogste 20 procent van inkomens ontvangt circa de helft van de fiscale voordelen, terwijl de laagste 20 procent ongeveer 1 procent krijgt. Omdat de aftrek een belastingkorting is die uit algemene belastinginkomsten wordt gefinancierd, betaalt iedere Nederlander mee aan deze subsidie. De Europese Centrale Bank schat dat huizen in Nederland ruim 20 procent overgewaardeerd zijn; Nederland heeft al jaren een van de hoogste hypotheekschulden in Europa.
De toename van miljoenenschulden is gevoed door lage rentes, hogere lonen en ruime leenmogelijkheden. Dat drijft zowel de huizenprijzen als de kosten van de fiscale regeling omhoog: de uitgaven aan fiscale voordelen voor huiseigenaren stegen van 8,9 miljard euro in 2024 naar 11,2 miljard in 2025. Een ministerie-rapport uit 2023 concludeerde dat het basistarief van de inkomstenbelasting 1,5 procentpunt lager had kunnen zijn als de regeling en andere eigenwoningregelingen waren afgeschaft.
Experts waarschuwen voor systeemrisico’s. Raymond Gradus van de VU zegt: “We zijn bezig met het creëren van een nieuwe huizenbubbel,” en waarschuwt dat beleid nodig is om die gecontroleerd te laten leeglopen, anders volgt mogelijk een harde correctie zoals rond 2008–2013. Richard Ronald (UvA) noemt de aftrek “een heel agressieve belastingregeling” en wijst op het uitzonderlijke karakter dat maandelijks substantiële bedragen aan huiseigenaren kunnen worden uitgekeerd. Triodos-onderzoeker Roos Walstock benadrukt dat miljoenenhypotheken symptoom zijn van groeiende ongelijkheid: de woningmarkt fungeert als vliegwiel voor vermogensverschillen en sluit veel huurders buiten de kansen op kopen.
Beleidsopties en zorgen: DNB en AFM onderzoeken of de ruime leenruimte ten opzichte van inkomen financiële stabiliteit bedreigt. Sommige banken pleiten voor een verlaging van de maximale leenratio naar bijvoorbeeld 90 procent van de woningwaarde in plaats van 100 procent. De Woonbond stelt dat publieke middelen beter naar lagere inkomstenbelasting of andere woningbeleid kunnen, terwijl Vereniging Eigen Huis wijst op het woningtekort als belangrijkste oorzaak van hoge vraag en dus hoge leningen; volgens hen is versnelde woningbouw de oplossing.
Naast financiële risico’s spelen ook klimaat- en onderhoudsrisico’s: kosten voor isolatie, schade door overstromingen of funderingsproblemen kunnen steeds vaker voor rekening van huiseigenaren komen en de waardevastheid van dure woningen bedreigen. De centrale vraag blijft wie profiteert van de huidige constructie en hoe Nederland zowel ongelijkheid als systeemrisico’s kan terugdringen zonder de woningnood verder te verergeren.