Steeds meer herverdeling, steeds minder welvaart - Europa Best Belangrijk

In dit artikel:

Naast de gewelddadige rellen in Frankrijk, Italië, Spanje en België waren er in Zuid-Europa ook vreedzame protesten tegen de stijgende kosten van levensonderhoud. Italiaanse vrachtwagenchauffeurs blokkeerden snelwegen vanwege de hoge brandstofprijzen, Griekse studenten en docenten vroegen om meer geld voor onderwijs en huisvesting, en in Portugal en Spanje werd geprotesteerd tegen de woningcrisis en oplopende koop- en huurprijzen. Volgens de auteur laten deze acties zien dat burgers meer overheidsingrijpen verwachten om de gevolgen van economische problemen op te vangen.

De auteur stelt dat vooral Zuid-Europese landen gewend zijn aan een grote, herverdelende overheid. Dat model komt echter onder druk te staan nu de sociale uitgaven sneller groeien dan de economie. In 2024 besteedden de 27 EU-landen samen 4.925 miljard euro aan sociale zekerheid, 27,3 procent van het bbp en 6,9 procent meer dan een jaar eerder. Daartegenover stond een reële economische groei van slechts 1 procent. Door vergrijzing nemen de uitgaven aan pensioenen, zorg en uitkeringen verder toe, terwijl er daardoor minder geld overblijft voor investeringen die toekomstige groei kunnen stimuleren.

Frankrijk geldt volgens de auteur als het duidelijkste voorbeeld. De overheidsuitgaven bedragen er 57,2 procent van het bbp, waarvan bijna 60 procent naar sociale uitgaven en gezondheidszorg gaat. Die uitgaven worden bekostigd met de hoogste belastingdruk van de EU. Tegelijkertijd groeide de Franse economie vorig jaar slechts 0,8 procent en stagneerde zij dit jaar. De pensioenuitgaven bedroegen in 2025 422 miljard euro, een kwart van alle overheidsuitgaven. De staat betaalt bovendien meer rente over zijn staatsschuld van 3.600 miljard euro dan er beschikbaar is voor de volledige onderwijsbegroting.

Daardoor dreigt volgens Maxime Shaibi van het Institute Montaigne een ‘kannibalisering’ van de toekomst: bestaande verplichtingen verdringen investeringen in infrastructuur, onderwijs, energie en woningen. Ook Nederland kampt volgens de auteur met achterstallig onderhoud aan wegen en bruggen, een overvol stroomnet en een woningtekort van circa 400.000 woningen. In Groot-Brittannië ging tussen 2007 en 2025 eveneens veel meer overheidsgeld naar uitkeringen voor mensen op beroepsgeschikte leeftijd dan naar publieke investeringen.

De achterblijvende investeringen hangen samen met lage productiviteitsgroei. Sinds 2010 nam de arbeidsproductiviteit in Frankrijk met ongeveer 7 procent toe en daalde of stagneerde zij in Italië en Griekenland, terwijl de Verenigde Staten 25 procent groei noteerden. Polen en Denemarken presteerden met respectievelijk 51 en 20 procent beter.

De auteur keert zich daarom tegen pleidooien voor verdere groei van de overheid, hogere belastingen en minder economische groei. Zowel linkse als rechtse Franse politici zouden kiezers volgens hem vooral verdelingsbeloften doen, terwijl de hoge schuld en begrotingstekorten daarvoor geen ruimte laten. Zijn conclusie: Europese landen moeten niet alleen welvaart verdelen, maar vooral opnieuw economische groei en productiviteit creëren om hun verzorgingsstaten betaalbaar te houden.