State of the Union-speech Von der Leyen lokt vele frustraties uit

In dit artikel:

In haar jaarlijkse State of the Union op 16 september 2026 benadrukte EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen dat Europa zich in een periode van grote geopolitieke onzekerheid bevindt. Volgens haar kan de Europese Unie niet langer volledig op de Verenigde Staten vertrouwen en moet zij haar eigen economische, militaire en politieke weerbaarheid versterken. Rusland en China werden daarbij als belangrijke tegenstrevers genoemd, op militair en economisch gebied.

De toespraak had volgens meerdere analisten, onder wie Politico, vooral een geopolitiek karakter. Von der Leyen wil van de EU meer maken dan een economische markt: een zelfstandig blok dat kan optreden op het gebied van veiligheid, technologie, strategische grondstoffen en defensie. Ze stelde daarom een Europese Veiligheidsraad voor, met mogelijke deelname van onder meer het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Oekraïne en Canada. Ook pleitte ze voor een gezamenlijk noodprotocol tegen hybride dreigingen, zoals cyberaanvallen en andere veiligheidsincidenten die niet direct als een klassieke oorlogshandeling gelden. Daarvoor zou wel extra Europees budget nodig zijn.

De meest onverwachte aankondiging was het voorstel om Canada een vorm van ‘geassocieerd lidmaatschap’ van de EU te geven. Von der Leyen wees op de gezamenlijke steun aan Oekraïne en gedeelde democratische waarden. De samenwerking zou moeten worden uitgebreid naar onder meer defensie-industrie, energie, kritieke grondstoffen, batterijen, kwantumtechnologie en cyberveiligheid. Voor zo’n lidmaatschap bestaat momenteel geen juridische basis, waardoor een verdragswijziging nodig zou zijn. Volgens AP was vooraf geen akkoord tussen alle 27 lidstaten over het plan. De stap wordt in het artikel bovendien geïnterpreteerd als een politiek signaal aan de Verenigde Staten en Donald Trump.

Klimaatbeleid bleef een tweede speerpunt. Von der Leyen verwees naar bosbranden, watertekorten, landbouwschade en extreme hitte in de zomer van 2026. Volgens The Guardian ging het onder meer om 660.000 hectare verbrande grond, 12 miljoen ton verloren landbouwproductie en ruim 35.000 extra sterfgevallen tijdens hittegolven. Ze pleitte daarom voor meer investeringen in de Green Deal, een klimaatverzekeringsalliantie en een Europees hittegolvenplan. Critici wijzen daarentegen op de hoge kosten voor huishoudens en bedrijven, de druk op energie-intensieve industrieën en de ongelijke verdeling van de lasten.

De belangrijkste kritiek in het artikel betreft echter het vrijwel ontbreken van economie en concurrentiekracht. Het woord ‘concurrentie’ zou in de toespraak niet zijn gevallen, evenmin als voldoende aandacht voor groei, innovatie en de teruglopende Europese welvaart. Honderden lobbyorganisaties hadden vooraf gevraagd om juist de positie van de Europese industrie te bespreken, maar Von der Leyen hield vast aan haar nadruk op defensie en klimaat. Volgens de auteur vergroot dat de afstand tussen het beleid van de Commissie en de economische belangen van Europese burgers en bedrijven.