Staatscommissie: stop met profilering burgers op basis van data

In dit artikel:

De Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme waarschuwt dat datagedreven profilering door overheidsinstanties bij fraude- en criminaliteitsbestrijding tot discriminatie en grote maatschappelijke schade leidt. Als meest schrijnend voorbeeld noemt de commissie het toeslagenschandaal: tienduizenden ouders, met name mensen met een migratieachtergrond, werden onterecht als fraudeurs bestempeld.

Volgens de commissie bestaan er onvoldoende wettelijke grenzen en gebrekkige rechtsbescherming voor burgers die door profileringssystemen worden geraakt. Zulke systemen kunnen bestaande ongelijkheden bestendigen omdat ze terugvallen op historische data waarin eerdere discriminatie vervat zit. Daarom adviseert de commissie lopende profileringstoepassingen te stoppen totdat er effectieve waarborgen zijn die discriminatie voorkomen.

Als alternatieven stelt de commissie controles voor waarin iedereen evenveel kans heeft om geselecteerd te worden, en nadruk op transparantie: de overheid moet kunnen aantonen dat profielen werken en geen onaanvaardbare schade veroorzaken. De commissie benadrukt ook dat het niet principieel tegen dataverzameling is — data kan ongelijkheid in beeld brengen en bestrijden — maar dat dit met duidelijke regels en toestemming moet gebeuren en dat mensen moeten weten wanneer en hoe zij worden geprofileerd.

De staatscommissie werd in 2022 ingesteld om breed onderzoek naar racisme en discriminatie uit te voeren, naar aanleiding van een Kamer-motie uit 2020 van onder anderen Pieter Heerma en Lodewijk Asscher.