Staat er een letter achter je huisnummer? Dan kan je autoverzekering duurder zijn - en dat is juridisch gewoon toegestaan
In dit artikel:
Marvin van Bekkum van de Radboud Universiteit onderzocht hoe Nederlandse verzekeraars AI inzetten om premies te bepalen en ondervroeg daarvoor ongeveer duizend Nederlanders. Zijn recente proefschrift laat zien dat datagedreven prijsdifferentiatie steeds verfijnder maar ook ondoorzichtiger wordt: veel consumenten ervaren de uitkomsten als onbegrijpelijk en onterecht.
Verzekeraars werken al lang met statistiek om risico’s in te schatten, maar moderne AI-modellen combineren veel meer bronnen en herkennen subtielere patronen. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom huisnummers of kleine postcodeverschillen kunnen leiden tot andere premies — kenmerken die consumenten niet logisch vinden in relatie tot hun persoonlijke risico. Van Bekkum introduceert hiervoor de term “oneerlijke differentiatie”: praktijken die juridisch vaak zijn toegestaan, maar waarvan mensen vinden dat ze oneerlijk zijn.
Een belangrijk knelpunt is dat veel risicovolle eigenschappen samenhangen met sociaaleconomische factoren. Omdat sociaal-economische status geen beschermd kenmerk is in de discriminatiewetgeving, kunnen lagere inkomensgroepen structureel hogere premies betalen zonder dat dit juridisch tegenspraak oproept. Voorbeelden als de verzekeraar Promovendum (gericht op hogeropgeleiden) illustreren dat verbanden in data bestaan, maar dat correlatie niet hetzelfde is als causatie.
De maatschappelijke consequenties zijn groot: als verzekeringen steeds verder worden gesegmenteerd, verdwijnt de solidariteit waarop het systeem berust en dreigt verzekeren te verschuiven naar premies die bijna persoonsgebonden zijn. Hoewel privacywetgeving nu nog limieten stelt, waarschuwt Van Bekkum dat uitbreidende databronnen — denk aan informatie van sociale media — de mogelijkheden van premiedifferentiatie verder vergroten.
Van Bekkum roept op tot een breed maatschappelijk debat en betere transparantie: verzekeraars moeten duidelijker maken welke kenmerken zij gebruiken en de samenleving moet bepalen welke vormen van segmentatie acceptabel zijn. Zonder zo’n discussie lopen risico’s van onverklaarbare ongelijkheid en erosie van het collectieve karakter van verzekeren.