Spreidingswet blijkt ook in de praktijk te knellen: al veertien gemeenten berispt

In dit artikel:

Veertien gemeenten zijn deze week toegevoegd aan de overheidslijst met gemeenten die de spreidingswet onvoldoende uitvoeren. Daarmee staan nu 24 gemeenten op de derde trede van de zesdelige waarschuwingsladder. Zij moeten asielminister Bart van den Brink uitleggen waarom er nog geen of te weinig opvangplaatsen zijn geregeld. Eén gemeente heeft dat gesprek al gevoerd.

Gemeenten wijzen vooral op praktische obstakels, zoals het vinden van een geschikte locatie, beperkte capaciteit op het elektriciteitsnet en weerstand uit de omgeving. De uitvoering wordt daarnaast bemoeilijkt door de politieke onzekerheid rond de wet. Het kabinet-Schoof kondigde kort na de invoering in 2024 aan de wet te willen intrekken, waardoor gemeenten besluiten uitstelden. Ook verkiezingen en lokale protesten tegen azc’s vertraagden de voortgang.

Provincies, het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en andere betrokken partijen signaleren in hun evaluaties eveneens tekortkomingen. De tweejaarlijkse planning laat weinig ruimte, terwijl sommige gemeenten vooral tijdelijke noodopvang organiseren in plaats van structurele opvang. Verder wachten zes gemeenten nog op een besluit over hun bezwaar tegen de verdeling die eind vorig jaar is vastgesteld. Zolang die procedures lopen, kunnen zij formeel nog niet worden berispt, ook al moeten ze volgens de wet wel opvangplekken realiseren.

Ook de mogelijkheid om opvangtaken tussen gemeenten uit te wisselen komt nauwelijks op gang. Het is onduidelijk hoe opvang van asielzoekers, Oekraïense vluchtelingen en huisvesting van statushouders tegen elkaar moeten worden afgewogen. Gemeenten zeggen bovendien dat zij onvoldoende ruimte hebben om op één van deze terreinen aanzienlijk meer te doen.

De evaluaties wijzen erop dat de wet waarschijnlijk meerdere uitvoeringsrondes nodig heeft voordat een stabiel opvangsysteem ontstaat. Aanpassing van sommige onderdelen kan nodig zijn, maar ook zonder wetswijziging staat Van den Brink voor een grote opgave. De opvanglocaties zijn overvol en meer dan honderd gemeenten voldoen nog niet aan hun opdracht. Meer gemeenten kunnen daarom een waarschuwing krijgen. In het uiterste geval kan de minister zelf locaties aanwijzen. Volgens de betrokken organisaties is strengere handhaving noodzakelijk om de wet te laten werken.