Spionagewet: toezichthouders zien democratie in gevarenzone

In dit artikel:

De CTIVD en de TIB hebben woensdag scherpe kritiek geuit op een nieuwe spionagewet die de AIVD en MIVD ruimere bevoegdheden geeft, terwijl het toezicht op de diensten wordt verkleind. Het kabinet wil de diensten sneller laten werken vanwege de toenemende dreiging uit Rusland en China. Volgens minister Dilan Yesilgöz bevat het voorstel voldoende waarborgen, maar de toezichthouders vinden de balans zoek en twijfelen aan de noodzaak en proportionaliteit van verschillende maatregelen.

De diensten zouden organisaties kunnen aanwijzen als tegenstander, bijvoorbeeld Russische hackers, Chinese spionnen of IS. Vervolgens mogen zij een jaar lang personen volgen die aan zo’n organisatie verbonden zijn, zonder telkens opnieuw toestemming te vragen of iedere betrokkene afzonderlijk te beoordelen. De CTIVD vreest dat bijvoorbeeld medewerkers van een samenwerkende universiteit daardoor zonder individuele afweging onderzocht kunnen worden.

Ook het verzamelen en gebruiken van bulkdata baart zorgen. Het gaat om gegevens van grote groepen mensen die niet bij een onderzoek betrokken zijn, bijvoorbeeld afkomstig uit afgetapte zeekabels of gehackte datasets. De toezichthouders willen voorkomen dat deze informatie onbeperkt met kunstmatige intelligentie wordt doorzocht of met buitenlandse diensten wordt gedeeld. In het voorstel mogen zulke bestanden al door AI worden geanalyseerd voordat een mens toestemming heeft gegeven.

Daarnaast worden CTIVD en TIB samengevoegd in één college, dat ongeveer 30 procent minder leden krijgt. Volgens de toezichthouders moet het toezicht juist worden versterkt als de bevoegdheden uitbreiden. Ze betwijfelen bovendien of sommige onderdelen aan het Europese recht voldoen. Belanghebbenden kunnen nog reageren op het wetsvoorstel; eerdere kritiek van de toezichthouders is volgens de stukken grotendeels niet overgenomen.