Speelzand met asbest: risico meestal verwaarloosbaar, maar nog steeds onwenselijk
In dit artikel:
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft eerder dit jaar 106 soorten speelzand en zandhoudend speelgoed getest op asbest. Daarbij kwam naar voren dat 66 producten geen asbest bevatten, 34 een kleine hoeveelheid en zes producten boven de wettelijke grens van 0,1% zaten; die zes zijn uit de handel gehaald. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) maakte op basis van modellen een risicobeoordeling voor de 40 producten waarin asbest werd aangetroffen, zonder zelf nieuwe laboratoriummetingen uit te voeren.
Het RIVM analyseerde vooral zogenaamde worstcasescenario’s: een kind dat 13 jaar meerdere keren per week met verontreinigd zand speelt, en een beroepskracht (bijvoorbeeld op een basisschool of kinderopvang) die 40 jaar lang dagelijks acht uur wordt blootgesteld. Uit die berekeningen volgt dat de meeste onderzochte producten een zeer geringe kans op gezondheidsschade geven. Alleen bij vier decoratiezandproducten met relatief hoge asbestgehalten kon niet volledig worden uitgesloten dat langdurige blootstelling schadelijk is; ook die specifiek betrokken producten zijn inmiddels niet meer te koop.
Algemeen geldt dat gezondheidsrisico’s vooral ontstaan door inademing van asbestvezels; inslikken of huidcontact levert volgens het RIVM geen risico op. Langdurige blootstelling aan ingeademde vezels kan in de tijd leiden tot longkanker of mesothelioom. Kleine hoeveelheden asbest komen ook in de buitenlucht voor, waardoor er een dagelijkse achtergrondblootstelling bestaat.
De NVWA beschouwt de huidige wettelijke grens van 0,1% als voldoende beschermend en noemt het risico bij producten onder die limiet verwaarloosbaar. Het RIVM benadrukt wel dat asbest in speelgoed ongewenst is. Fabrikanten blijven zelf verantwoordelijk voor naleving van de regels; de NVWA kondigt voortzetting van steekproefsgewijze controles aan. Ouders wordt geadviseerd een eigen afweging te maken: producten die niet vertrouwen wekken, niet gebruiken.
Op Europees niveau geldt dat een product tot 0,1% kankerverwekkende stof mag bevatten zonder aparte risicoanalyse; extra regelgeving na risicobeoordelingen komt soms voor. Het ministerie van VWS kon bij publicatie nog niet zeggen of deze beoordeling tot aanvullende regels zal leiden. Het RIVM stelt dat dit de eerste wereldwijde risicobeoordeling voor kinderen en speelzand is.