Spanningen tussen Donald Trump en 'fake media' bereiken nieuw hoogtepunt: wat is er aan de hand?

In dit artikel:

De relatie tussen president Donald Trump en de Amerikaanse media is verder verslechterd. CNN, MS NOW en Politico mogen niet langer journalisten naar het Witte Huis sturen. De betrokken nieuwsorganisaties stapten naar de rechter en kregen steun van CBS, ABC, NBC en zelfs het doorgaans Trumpgezinde Fox News. Die media kondigden gezamenlijk een boycot van de president aan.

Volgens politicoloog Peter Van Aelst is de ban opvallend, omdat er geen concreet incident aan voorafging. Hij vermoedt dat Trump politiek onder druk staat: zijn peilingen zijn zwak en de Republikeinen dreigen terrein te verliezen bij de tussentijdse verkiezingen. Door de media als vijand aan te wijzen, probeert Trump volgens Van Aelst de verantwoordelijkheid voor die problemen deels af te schuiven.

Mediahoogleraar Mark Deuze plaatst Trumps aanval in een bredere Republikeinse strategie die al sinds de jaren tachtig bestaat. Door journalisten voortdurend als links, bevooroordeeld of nepnieuws te bestempelen, probeert de partij hun geloofwaardigheid en invloed te ondermijnen. Dat kan de pers monddood maken zonder formeel de persvrijheid af te schaffen. Tegelijk zijn journalisten sterk afhankelijk van Trump als nieuwsbron: uitspraken van de president trekken veel aandacht, ook wanneer ze vooral bedoeld lijken om de berichtgeving te beïnvloeden.

Een dag na de aangekondigde boycot lanceerde Trump zijn eigen mediakanaal, Trump TV. Volgens Deuze past dat bij zijn eerdere keuze om rechtstreeks met influencers en contentmakers te communiceren in plaats van met traditionele journalisten. De naam suggereert bovendien dat het project ook na zijn presidentschap invloed moet houden. Van Aelst verwacht er echter weinig van: vermoedelijk gaat het vooral om een YouTube-kanaal met toespraken en mediaoptredens, dat geen volwaardige televisiezender kan vervangen. Bovendien blijft Trump volgens hem afhankelijk van de grote nieuwsmedia voor de aandacht die hij zoekt.

De kwestie maakt volgens de deskundigen duidelijk dat de Amerikaanse persvrijheid onder druk staat. De Verenigde Staten staan op de 64e plaats van de World Press Freedom Index, tegenover België op de 16e plaats. Daarnaast zijn veel mediabedrijven eigendom van rijke zakenmensen met politieke connecties, terwijl dalende reclame- en abonnementsinkomsten redacties financieel kwetsbaarder maken.

De verbannen media beroepen zich op het First Amendment, dat onder meer de persvrijheid beschermt. Van Aelst acht de kans groot dat een rechter de ban terugfluit, mede vanwege eerdere uitspraken in het voordeel van de media. Hij en Deuze verwachten bovendien dat Trump uiteindelijk een compromis zal sluiten. De ban past volgens Deuze in zijn langdurige kat-en-muisspel met de pers: media worden afwisselend als bondgenoot en vijand behandeld, afhankelijk van wat hem politiek uitkomt.