Spanje zegt 'nee' tegen oorlog, Frankrijk stuurt vliegdekschip: waarom Europese landen zó verschillend reageren op oorlog met Iran

In dit artikel:

Iraanse drone-aanvallen op en rond Cyprus in de nacht van zondag op maandag hebben de spanning tussen Iran enerzijds en Israël en de Verenigde Staten anderzijds naar de Europese voordeur gebracht. Cyprus, lid van de EU en locatie van een belangrijke Britse luchtmachtbasis die vermoedelijk doelwit was, en een Franse basis in Abu Dhabi werden getroffen. Die gebeurtenissen zetten Europese landen aan tot uiteenlopende reacties in plaats van een gezamenlijke aanpak.

Formeel bestaat in de EU artikel 42.7 — een wederzijdse bijstandsbepaling die enigszins vergelijkbaar is met NAVO’s artikel 5 — maar dat instrument is niet geactiveerd. Europa koos voorlopig niet voor collectieve militaire steun aan Cyprus; veel regeringen besluiten zelfstandig hoe ze reageren. Analisten wijzen erop dat artikel 42.7 in de praktijk beperkt is omdat de EU geen geïntegreerde militaire commandostructuur heeft die zo’n clause operationeel maakt.

Regeringen handelen dus op nationale basis en dat levert duidelijk verschillende keuzes op. Achtereenvolgens:
- Frankrijk stuurt extra Rafale-gevechtsvliegtuigen, aanvullende luchtafweer en het vliegdekschip Charles de Gaulle naar de regio. Parijs benadrukt dat deze middelen defensief bedoeld zijn; Franse jets schoten al meerdere Iraanse drones neer.
- Griekenland levert fregatten en F-16’s en meldt eveneens onderscheppingen, met het argument de veiligheid te versterken en escalatie te beperken.
- Het Verenigd Koninkrijk beschermt zijn bases met F-35’s en anti-dronesystemen.
- Duitsland weigert militaire inzet en pleit consequent voor diplomatie en het internationale recht.
- Spanje neemt een principiële houding in tegen deelname aan agressieve acties: premier Pedro Sánchez formuleerde zijn standpunt kernachtig met “no a la guerra” en de regering verbood gebruik van Spaanse bases voor operaties tegen Iran.

De uiteenlopende reacties roepen kritiek op. Bondgenoten zoals de VS en Israël vinden dat Europa te terughoudend is en Iran onvoldoende afschrikt. Europese commentatoren en defensiespecialisten waarschuwen tegelijk dat de EU te veel afhankelijk blijft van de VS en te weinig een onafhankelijk, coherent veiligheids‑ en defensiebeleid ontwikkelt. Interne politieke verdeeldheid blijkt ook in België: sommige regeringspartijen pleiten voor terughoudendheid en focus op binnenlandse prioriteiten, terwijl minister van Defensie Theo Francken aangeeft dat België zich voorbereidt op het leveren van militaire steun aan een getroffen EU-lidstaat.

Kortom: de recente aanvallen hebben de kwetsbaarheid van Europese bondgenoten zichtbaar gemaakt, maar ook de grenzen van gezamenlijke EU-verdediging. Zonder activering van artikel 42.7 of een sterker geïntegreerd militair kader blijven lidstaten individuele keuzes maken, wat de kans op een gecoordineerde Europese reactie nu klein houdt.