Spanje pakt 'machogeweld' succesvol aan: 'Wet heeft veel levens gered'

In dit artikel:

Na de moord op de 17‑jarige Lisa uit Abcoude klonk herhaaldelijk de oproep: “kijk naar Spanje” — dat land voert al twee decennia een expliciet beleid tegen gendergeweld. In 2003 voerde de socialistische regering onder José Luis Zapatero een speciale wet tegen gendergerelateerd geweld in. Dit jaar werd stilgestaan bij twintig jaar wetgeving, die volgens premier Pedro Sánchez “veel levens heeft gered”.

Wat Spanje anders doet dan Nederland
- Een aparte, nationale wet sinds 2003 die huiselijk en seksueel geweld expliciet adresseert; Nederland heeft nog geen vergelijkbare nationale wet en baseert zich op het Istanboel‑verdrag.
- Specialisatie binnen justitie: officieren van justitie die zich richten op geweld tegen vrouwen en vrijwel elke rechtbank heeft een speciaal loket voor deze zaken.
- Een politiek breed nationaal pact (2017) met honderden maatregelen — inmiddels uitgebreid — om preventie, hulpverlening en vervolging te versterken.
- Een ongeschreven mediacode: misdrijven tegen vrouwen krijgen doorgaans langdurige, uitgebreide berichtgeving en tonen altijd het hulpnummer voor slachtoffers.
- Aangescherpte strafwetten: recentere regelgeving (o.a. vanaf 2022) maakt strenger optreden mogelijk bij seksueel geweld en kent verzwarende omstandigheden wanneer dader en slachtoffer een (ex‑)relatie hadden of langdurig misbruik aanwezig was.

Effect op cijfers
Spanje registreert sinds 2003 jaarlijks het aantal vrouwen dat door mannen wordt gedood. Waar dat aantal tot 2011 vaak boven de zeventig lag, stabiliseerde het vanaf 2012 tussen ongeveer 48 en 59; vorig jaar was het laagste niveau en eind augustus dit jaar stond de teller op 24 slachtoffers. Minister van Gelijkheid Ana Redondo ziet dat meer vrouwen aangifte durven te doen en spreekt van een positieve trend: vrouwen laten hun stem horen en doorbreken dominante patronen.

Nederlandse vergelijking
Nederland maakte het Openbaar Ministerie vorig jaar pas voor het eerst officieel bekend: 24 gevallen van femicide, terwijl het CBS recentere cijfers noteert (41 vermoorde vrouwen in 2023, 46 in 2022). In tegenstelling tot Spanje ontbreekt hier een specifieke nationale wetgeving en een vergelijkbaar, breed gedragen samenhangend pakket van maatregelen.

Strafpraktijk en vervolging
In Spanje leiden verzwarende omstandigheden in femicidezaken tot hoge straffen; vonnissen in recente jaren liggen veelal tussen ongeveer 21 en 26 jaar gevangenisstraf, met enkele uitschieters van 30 jaar of meer. De combinatie van wetgeving, gespecialiseerde justitie, bewustmakingscampagnes en zichtbare meldroutes lijkt volgens beleidsmakers bij te dragen aan zowel een grotere rapportagebereidheid als aan een daling van dodelijke slachtoffers.

Context en overweging
De Spaanse aanpak is niet alleen juridisch, maar ook cultureel-communicatief: het zichtbaar maken van ieder slachtoffer door media en het institutioneel normaliseren van melden en vervolgen. Dat heeft geholpen het taboe rond “macho‑geweld” te doorbreken. Of die strategie in alle aspecten causaal verantwoordelijk is voor de daling valt moeilijk exact te meten, maar Spanje levert een breed, systematisch voorbeeld van hoe wetgeving, strafrechtelijke specialisatie en maatschappelijke bewustwording samengaan in de bestrijding van geweld tegen vrouwen.