Soms mag euthanasie bij ouderdom wél, en die route zit in de lift
In dit artikel:
In Nederland is ouderdom op zichzelf geen aanleiding voor euthanasie, maar er bestaat een medische uitzondering: wanneer meerdere ouderdomsaandoeningen samen leiden tot ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Vorig jaar waren er 475 euthanasiegevallen met deze motivatie — bijna een verdubbeling in tien jaar — terwijl het totaal aantal euthanasies in die periode met ongeveer 70 procent toenam. Het gaat dus om een kleine, maar snel groeiende groep binnen de meer dan tienduizend euthanasiegevallen per jaar.
De toename wordt deels verklaard door vergrijzing en betere gezondheidszorg: mensen leven langer en blijven langer onder behandeling voor aandoeningen die vroeger dodelijk waren. Daarnaast groeit de bekendheid onder ouderen over hoe zij een verzoek moeten onderbouwen: niet “ik ben er klaar mee”, maar concrete diagnoses en aantoonbaar medisch leed werken bij het bespreken van een euthanasieverzoek.
Bij beoordeling draait het om medische aandoeningen, niet om losse klachten. Slecht horen of slecht lopen moet worden gekoppeld aan diagnoses (bijvoorbeeld presbyacusis of artrose) om vast te stellen of het lijden uitzichtloos is. Een slecht zicht kan voortkomen uit onherstelbare maculadegeneratie — dan is het uitzichtloos — of uit staar, dat vaak te behandelen is. Ook het gebruik van hulpmiddelen kan het lijden verminderen en daarmee een euthanasieverzoek beïnvloeden. Naast uitzichtloosheid moet het lijden ondraaglijk zijn; dat criterium is zeer persoonlijk en daardoor lastig te objectiveren. Wat voor de ene oudere een ramp is (bijvoorbeeld het verlies van lezen als favoriete bezigheid), is dat voor een ander niet.
Artsen vinden dergelijke aanvragen complex. Het gaat vaak om patiënten die niet terminaal zijn en nog redelijk functioneren, waardoor inschatten of er echt geen redelijke alternatieven zijn lastig is. Sommige huisartsen weigeren uit persoonlijke overtuiging; anderen zijn onzeker over de toetsing. Het Expertisecentrum Euthanasie begeleidt twijfelende artsen en ondersteunt verzoekers van wie de eigen behandelaar nee zegt. Volgens betrokkenen behoren aanvragen vanwege stapeling van ouderdomsaandoeningen tot de moeilijkste, naast gevallen met dementie of psychiatrische problematiek.
Een concreet voorbeeld komt uit 2023: de 83‑jarige Jeanette verloor geleidelijk loopvermogen, evenwicht en spraak, en wilde niet in bed belanden. Haar dochter twijfelde aanvankelijk, maar nadat de huisarts concludeerde dat de combinatie van aandoeningen ondraaglijk en uitzichtloos was, werd aan het verzoek voldaan. Zulke verhalen illustreren waarom emotie, familiedynamiek en medische beoordeling steeds weer samenkomen in deze dossiers.
Tot slot: de term “voltooid leven” — gevoel dat het leven klaar is door sociale en existentiale redenen — wordt soms door het publiek door elkaar gehaald met medische gronden. In medische en juridische zin is dit geen reden voor euthanasie; alleen medisch verklaarbare, onomkeerbare aandoeningen die leiden tot ondraaglijk en uitzichtloos lijden kunnen daarvoor in aanmerking komen.