Solidariteit in de zorg begint bij de praktijk en beschermt gelijke toegang
In dit artikel:
Solidariteit vormt de kern van de Nederlandse zorg, stellen zowel politieke partijen als zorgprofessionals; maar die gezamenlijke verantwoordelijkheid staat onder druk en vraagt een eerlijk gesprek over grenzen. Het coalitieakkoord Aan de slag benadrukt dat mensen met ziekte of beperking moeten kunnen meedoen en dat kwaliteit van leven en sociale ondersteuning centraal horen te staan. Dat ideaal vereist echter meer dan automatische uitgavengroei: onbeperkte groei is onhaalbaar en kan leiden tot nieuwe ongelijkheid, aldus de sector.
De aard van ouderenzorg verandert: mensen leven langer, willen zelfstandig blijven en organiseren zorg anders. Zorgaanbod moet beter aansluiten op het dagelijks leven, maar kostenstijgingen los je niet op door simpelweg te snoeien. Historische ervaringen — zoals na de decentralisaties van 2015 — tonen dat bezuinigingen zonder goede alternatieven vooral de kwetsbaren treffen. De vraag naar zorg is niet vanzelfsprekend; ze ontstaat mede door hoe we wonen, mantelzorg structureren en sociale netwerken onderhouden.
Laagdrempelige ondersteuning (bijv. hulp bij het huishouden) werkt preventief: het signaleert eenzaamheid, beginnende dementie en mantelzorgoverbelasting. Rigoureuze kortingen op dit soort zorg leveren vandaag besparingen op, maar betekenen vaak hogere financiële en sociale kosten later. Een inkomensafhankelijke organisatie van zulke voorzieningen kan toegang voor de meest behoeftigen beschermen en tegelijk een grotere bijdrage vragen van wie het kan missen.
Verdeling van lasten vereist oog voor ongelijkheid: lage inkomens besteden relatief meer aan zorg, en premies of eigen bijdragen nivelleren onvoldoende. Het invoeren van eigen bijdragen in wijkverpleging mag niet leiden tot uitgestelde hulp, omdat dat druk legt op huisartsen, ziekenhuizen en spoedeisende hulp.
Er moeten realistische keuzes worden gemaakt: afgelopen jaar bleef 700 miljoen–1,1 miljard euro onbenut door efficiencywinst, technologie en personeelstekorten. Tegelijk staat een grote uitstroom aan te komen — ongeveer een derde van zorgprofessionals gaat in het komende decennium met pensioen — waardoor personeel de schaarste bepaalt. Passende zorg betekent dus niet minder zorg voor iedereen, maar de juiste zorg op het juiste moment, met een stevig vangnet voor mensen met ernstige aandoeningen, kleine netwerken en weinig geld. De zorgsector biedt zich aan om de coalitie te helpen bij het vormgeven van die rechtvaardige keuzes.