Sociaal advocaten die slachtoffers van huiselijk geweld bijstaan vrezen vaker voor een tuchtzaak

In dit artikel:

Familierechtadvocaten die slachtoffers van huiselijk geweld bijstaan, ervaren een toenemende dreiging van tuchtklachten. Daardoor wijzen sommigen zaken over partnergeweld, dwingende controle of intieme terreur af, of vermijden zij het om zulke patronen duidelijk in de rechtszaal te benoemen. Dat kan de toegang tot de rechter voor slachtoffers ernstig beperken, omdat voor een scheidingsprocedure in Nederland doorgaans een advocaat nodig is.

Aanleiding voor de zorgen is onder meer de zaak van advocaat Chris De Waele. Zij kreeg in 2024 een voorwaardelijke schorsing omdat zij de ex-partner van haar cliënte onder meer beschreef als iemand die zich schuldig maakte aan ‘intieme terreur’ en ‘dwingende controle’. De man had het eenhoofdig gezag over hun zoon gekregen; De Waele probeerde namens de moeder het gezag en de zorg voor het kind terug te krijgen. Zij onderbouwde haar kwalificaties met onder meer bedreigende berichten, aangiften en een melding van Veilig Thuis. Nadat de familierechter de moeder alsnog het gezag gaf en het kind bij haar liet wonen, ging De Waele in beroep tegen de tuchtmaatregel. De schorsing verviel, maar zij kreeg een berisping en moest 3250 euro aan proceskosten betalen.

Volgens de tuchtrechter had De Waele voldoende zakelijke afstand moeten houden en duidelijker moeten aangeven dat het om de beleving of beschuldigingen van haar cliënte ging. Het woord ‘bullebak’ mocht wel worden gebruikt, maar eigen juridische kwalificaties als ‘intieme terreur’ en ‘dwingende controle’ niet. De zaak illustreert volgens advocaten hoe onduidelijk de grenzen zijn tussen noodzakelijk benoemen van geweld en ‘onnodig grievend’ taalgebruik. In familierechtzaken moeten advocaten terughoudend zijn tegenover wederpartijen, maar zij moeten tegelijk het verhaal en de belangen van hun cliënt overtuigend naar voren brengen.

Een onderzoek van Investico, uitgevoerd met de vereniging van familierechtadvocaten vFAS voor De Groene Amsterdammer, Trouw en RTL, onderstreept de omvang van het probleem. Van de 1700 benaderde advocaten vulden 440 de enquête in. Ruim de helft had meegemaakt dat een wederpartij een klacht indiende. Bij 104 klachten ging het om zaken waarin sprake was van vermoedelijk huiselijk geweld, intieme terreur of dwingende controle. De meeste klachten werden ongegrond verklaard; slechts zeventien respondenten meldden dat een klacht gegrond was verklaard. Toch zeggen advocaten dat de procedure veel tijd, geld en energie kost.

Achtenzeventig advocaten melden dat zij een lopende zaak lieten vallen vanwege een tuchtklacht of de dreiging daarvan. 74 respondenten, 17 procent van de deelnemers, nemen zaken waarin mogelijk partnergeweld speelt bij voorbaat niet aan. Nog eens 76 advocaten zeggen geweld of dwingende controle in de rechtszaal niet te benoemen of dit alleen zeer voorzichtig en omfloerst te doen. Voor sociaal advocaten, die complexe zaken tegen een beperkte overheidsvergoeding behandelen, kan een tuchtprocedure financieel verlies opleveren. Een klacht indienen kost de klager 50 euro, terwijl een advocaat tientallen uren aan verweer kan besteden.

De druk komt niet alleen uit het tuchtrecht. Van de respondenten werden 165 advocaten in zaken over partnergeweld online, verbaal of fysiek bedreigd. Zij kregen onder meer dreigementen met geweld, werden gestalkt of geïntimideerd rond zittingen en maakten melding van vernielingen en onaangekondigde bezoeken aan kantoor of woning. Sommige advocaten stopten daarop met risicovolle familierechtzaken.

Advocaten vinden dat wederpartijen het tuchtrecht soms strategisch gebruiken om hun advocaat uit een zaak te krijgen of achteraf te straffen. Zij pleiten onder meer voor een strengere selectie van klachten door dekens en voor een financiële consequentie bij ongegronde klachten. Volgens deken Eef van de Wiel is het grootste deel van de klachten weliswaar ongegrond, maar kunnen dekens ze wettelijk niet altijd tegenhouden. Zij wil vooral betere ondersteuning, zoals rechtsbijstand voor advocaten die zelf worden aangeklaagd.

Tuchtrechters bestrijden dat het systeem het probleem vormt. Volgens tuchtrechter Ubel van der Werff hoeven zij niet vast te stellen of daadwerkelijk sprake is van intieme terreur, maar alleen of het begrijpelijk was dat een advocaat die term gebruikte. Hij benadrukt dat advocaten juridisch adviseur moeten blijven en niet op de stoel van hulpverlening, kinderbescherming of psychologie mogen gaan zitten. Voorstanders van een ruimere aanpak stellen daartegenover dat terughoudend taalgebruik geweldspatronen onzichtbaar kan maken. Zij vrezen dat het tuchtrecht zo een extra middel wordt binnen de machtsuitoefening van een pleger. Het tekort aan familierechtadvocaten die deze complexe zaken willen behandelen, wordt daardoor volgens betrokkenen steeds zorgwekkender.