Snaveltjes toe of niet? Het onderzoek naar de eclips en vogelgedrag zal sowieso ergens goed voor zijn

In dit artikel:

De Rijksuniversiteit Groningen onderzocht woensdagavond hoe vogels reageren op een gedeeltelijke zonsverduistering. Onderzoekers en vrijwilligers luisterden op verschillende locaties naar vogelgeluiden, onder meer op de kwelder bij Moddergat, met behulp van apps, verrekijkers en automatische geluidsrecorders.

De kleine Portable Universe Codec registreert geluiden binnen ongeveer twintig meter en koppelt die automatisch aan vogelsoorten. Onderzoeksleider Theo Jurriens verzamelde in de weken voorafgaand aan de eclips vergelijkbare avondmetingen. Daarmee wil hij vaststellen of veranderingen tijdens de verduistering betrouwbaar meetbaar zijn en of automatische apparatuur daarbij nauwkeuriger werkt dan menselijke waarnemers.

De eclips was ook bedoeld als voorbeeld van burgerwetenschap. Vrijwilligers konden zelf waarnemingen doen en zo kennismaken met wetenschappelijk onderzoek. Tegelijkertijd waarschuwde Jurriens dat het lastig is om een reactie rechtstreeks aan de verduistering toe te schrijven. Weer, getijden, kunstlicht, verkeer en andere menselijke activiteiten kunnen het gedrag eveneens beïnvloeden.

Tijdens het hoogtepunt, rond 20.11 uur, bleef vogelgeluid aanwezig. In de tuin van vrijwilliger Judith van der Elst werden onder meer huiszwaluwen en tortelduiven geregistreerd. Op de kwelder waren minder vogels te zien dan op eerdere dagen, maar daar waren ook uitzonderlijk veel mensen. Een groep meeuwen vloog ongeveer tien minuten na het maximum op; dat kon zowel met de eclips als met het getij te maken hebben.

De onderzoekers hadden direct na afloop nog geen definitieve conclusies. Jurriens analyseert de komende dagen de grote hoeveelheid opgenomen vogelgeluiden. De helderheid tijdens de eclips leek volgens de eerste metingen op die kort na zonsondergang, waardoor moet blijken of vogels beide situaties ook gedragsmatig hetzelfde ervaren.

Aanleiding voor het onderzoek zijn onder meer herinneringen aan de gedeeltelijke verduistering van 1954, toen kippen volgens ooggetuigen op stok zouden zijn gegaan. Ook eerdere eclipsen zijn gebruikt om dieren te bestuderen, waaronder vogels tijdens een totale verduistering in de Verenigde Staten in 2024. Zelfs als de Groningse vogels nauwelijks reageren, levert dat volgens Jurriens waardevolle kennis op.