'Snackbarverbod gaat voorbij aan de sociale functie van een snackbar'

In dit artikel:

Onderzoeker Lieve Wijman bracht een jaar in zestien Egyptisch-Nederlandse snackbars in Amsterdam door en betoogt dat zo’n snackbar veel meer is dan een verkooppunt van friet en kroketten. Haar observaties laten zien dat deze zaken fungeren als informele buurthuizen: plekken waar mensen binnenlopen voor een praatje, een kop thee, hulp, advies of gewoon gezelschap. Eigenaren als Mohammed en Abu Kareem vervullen vaak rolletjes van buurman of vaderfiguur; klanten regelen er praktische zaken (zoals een kapperafspraak of woningruil), wisselen politieke en sociale meningen uit, en bieden elkaar steun bij tegenslag — zoals bij de steekpartij bij snackbar Aggie, waarna de buurt massaal kollektiviteit toonde.

De directe aanleiding voor Wijmans reflectie is het besluit van de Haarlemse gemeenteraad om fastfood te verbieden in de nieuwe stationswijk Hart voor Oostpoort, bedoeld om de volksgezondheid te verbeteren. Dat besluit past in een bredere discussie — ook in Amsterdam gevoerd — over nut en nadelen van zulke verboden. Kritische geluiden wijzen op praktische problemen (wat valt juridisch onder “fastfood” en hoe handhaaf je dat?), ruimtelijke ontwikkelingen die traditionele snackbars uit nieuwe wijken drukken, en de vraag of een verbod daadwerkelijk onderliggende oorzaken van ongezond eetgedrag aanpakt of het probleem alleen verplaatst.

Wijman voegt daar een vierde, vaak over het hoofd gezien argument aan toe: de sociale functie van snackbars. Historische analyses (onder anderen Herman Belien) tonen dat snackbars na de Tweede Wereldoorlog hielpen bij het doorbreken van verzuiling, en recent onderzoek (Klasien Horstman, Mare Knibbe) laat zien dat betaalbaar buitenshuis eten bijdroeg aan emancipatie van de lagere middenklasse en huishoudelijke verlichting, bijvoorbeeld voor vrouwen. Bovendien weerspiegelt het assortiment van snackbars migratiegeschiedenis en culturele uitwisseling — van loempia’s tot kapsalon en falafel — en helpt het zo nieuwe verbindingen te leggen in superdiverse wijken.

Het beleidsvoorstel om snackbars te verbannen richt zich vooral op gezondheid, maar volgens Wijman zou stadsbeleid ook rekening moeten houden met de rol van zulke plekken als sociale infrastructuur. Als alternatief suggeren zulke inzichten dat gemeenten maatregelen voor een gezondere voedselomgeving kunnen combineren met het bewaren en ondersteunen van ontmoetingstoegankelijke plekken — in plaats van ze louter te reguleren of uit nieuwe wijken te weren.