Smachten, zingen, dansen in de regen: wat maakt de films van regisseur Jacques Demy zo onweerstaanbaar Frans?

In dit artikel:

Een nieuwe bioscoopronde brengt vijf belangrijke films van Jacques Demy terug op het grote scherm: Lola (1961), La baie des anges (1963), Les parapluies de Cherbourg (1964), Les demoiselles de Rochefort (1967) en Peau d’âne (1970). Samen laten ze zien waarom de Franse regisseur een unieke plaats inneemt in de filmgeschiedenis en latere makers als Damien Chazelle, Todd Phillips en Greta Gerwig beïnvloedde.

Demy verbeeldde vooral het optimistische Frankrijk van de eerste naoorlogse decennia. In die periode, later bekend als ‘les trente glorieuses’, werd het land opnieuw opgebouwd en heerste er grote economische en culturele vooruitgang. De films vertalen die sfeer naar felle kleuren, elegante kostuums, muziek en dans. Liefdesverhalen kunnen er plotseling uitmonden in uitbundige choreografieën en zelfs alledaagse gesprekken worden gezongen.

Die lichtheid betekent niet dat Demy blind was voor de minder vrolijke kanten van zijn tijd. Zijn films tonen ook kleine ondernemers zonder klanten, jongeren die hun provincie verlaten en gezinnen die uit elkaar vallen. Toch krijgen teleurstelling en verlies zelden het laatste woord. Verlangen, beweging en de aantrekkingskracht van een andere toekomst blijven de personages voortstuwen.

Les parapluies de Cherbourg vormt het duidelijkste voorbeeld van Demy's stijl. De film speelt zich af in een kleurrijk vormgegeven havenstad en is volledig gezongen. Catherine Deneuve speelt Geneviève, de dochter van een parapluiverkoopster, die verliefd wordt op automonteur Guy. Hun relatie houdt geen stand wanneer het leven andere keuzes afdwingt. De film leverde Demy in Cannes de Gouden Palm op en won twee Oscars. De zorgvuldig ontworpen straten, regen en kleurcomposities maken van Cherbourg een bijna droomachtige plek.

In Les demoiselles de Rochefort wordt die aanpak nog grootser. De Zuid-Franse stad krijgt een vrolijker uiterlijk en verandert in het decor voor een vrijwel voortdurende dansvoorstelling. Deneuve en haar zus Françoise Dorléac spelen een muzikale tweeling die weg wil uit de provincie. Gene Kelly en Michel Piccoli behoren tot de andere bekende acteurs. Matrozen, kermisartiesten en verliefde inwoners bewegen door een wereld waarin kansen en toevallige ontmoetingen voortdurend binnen bereik lijken.

Met Peau d’âne verlaat Demy de herkenbare werkelijkheid volledig. Deneuve speelt een prinses die vlucht nadat haar vader met haar wil trouwen. Ze vermomt zich met een ezelshuid en belandt in een sprookjeswereld vol fantasie, opvallende decors en psychedelische kleuren. De film gebruikt elementen uit bekende sprookjes, maar het visuele ontwerp en de muzikale scènes zijn belangrijker dan een geloofwaardige plot.

De eerdere films leggen de basis voor die stijl. Lola, opgenomen in Demy's geboortestad Nantes, is nog in zwart-wit gemaakt omdat kleur te duur was. Anouk Aimée speelt een danseres tussen verschillende mannen en verlangens. Michel Legrand, Demy's vaste componist, geeft de film een combinatie van Franse chansons, jazz en Amerikaanse swing. In La baie des anges volgen een bankbediende en een gokverslaafde vrouw elkaar naar casino’s. Hun samenzijn lijkt daar vooral een antwoord op hun afzonderlijke eenzaamheid.

Demy wordt vaak met de nouvelle vague in verband gebracht, maar zijn werk is minder streng en experimenteel dan dat van Godard, Truffaut of Varda. Hij koos liever voor melodie, dans en romantiek dan voor ingewikkelde psychologie. Zijn films werden daardoor een viering van onschuld en levenslust, al staat onder het fraaie oppervlak steeds het besef dat geluk tijdelijk is.

Veel details verwijzen naar zijn eigen leven. Zijn vader was automonteur en zijn moeder kapster, beroepen die in zijn films terugkeren. Demy was van 1962 tot zijn dood in 1990 getrouwd met Agnès Varda; zij kregen een zoon. Na zijn overlijden vertelde Varda dat hij biseksueel was en aan de gevolgen van aids was gestorven. In haar film Jacquot de Nantes (1991) en de documentaire Les plages d’Agnès (2008) schetste zij een persoonlijker beeld van de filmmaker, wiens opgewekte cinema sterk contrasteerde met zijn privéleven.