Sluipenderwijs verdwijnen er jaarlijks twaalfduizend bomen van het Overijsselse platteland
In dit artikel:
Intern onderzoek van provincie Overijssel laat zien dat jaarlijks ongeveer 12.000 bomen, heggen, bosjes en walletjes verdwijnen uit het platteland — vaak zonder dat herplantplicht of regels worden nageleefd. Tussen 2012 en 2022 verdwenen in totaal zo’n 118.000 bomen en 4.000 andere landschapselementen; per jaar ging circa 25 hectare verloren terwijl slechts vijf hectare werd aangeplant. De resultaten kwamen naar buiten via een provinciale presentatie die in handen viel van Follow the Money.
Het gaat niet alleen om losse bomen: deze kleine houtstructuren maken deel uit van het eeuwenoude coulisselandschap rond plekken als de Holterberg, waar historische bomenrijen al sinds de 19e eeuw zichtbaar zijn op kaarten. Die elementen vervulden praktijkfuncties (afscheiding, schaduw, windkering) en boden habitats voor veel planten en dieren. Sinds de ruilverkaveling vanaf de jaren zestig nam dit netwerk van kleine natuur sterk af; wat nu nog rest wordt volgens de provincie stelselmatig aangetast.
Het onderzoek is geïnitieerd door Harry Stoffer, beleidsmedewerker landschap bij de provincie, die op basis van luchtbeelden wilde vaststellen waar en hoeveel houtopstanden verdwenen. Gedeputeerde Maurits von Martels (BBB) steunde het initiatief. De presentatie noemt meerdere oorzaken: klimaatgevolgen (droogte, storm), veiligheidskap langs wegen, en financiële prikkels voor landeigenaren. Voor boeren spelen extra motieven mee: elke vrijgemaakte vierkante meter kan worden benut voor extra teelt, meer subsidiestromen of meer uitrijdbare mest. Volgens de provincie is er bovendien onvoldoende handhaving, waardoor overtredingen vaak ongestraft blijven.
Een concreet voorbeeld bij de Sallandse Heuvelrug toont hoe een historische bomenrij in de loop van decennia werd ingekrompen en aansluitend verder werd aangetast toen een melkveehouder een betonnen opslaggebouw naast de resterende bomen plaatste. De betreffende boer reageerde niet op verzoeken om uitleg.
De bevindingen sluiten aan bij eerdere onderzoeksresultaten over landbouwpraktijken die ruimte en publieke grond inlijven voor productiedoeleinden of subsidievoordeel. Regionale controle-inspanningen nemen toe: de Rekenkamer Oost-Nederland gaat onderzoek doen naar het bosareaal in Overijssel en Gelderland. De provincie Overijssel trekt structureel 100.000 euro per jaar uit voor handhaving en een incidenteel bedrag van 400.000 euro tot eind 2027. Vanaf begin volgend jaar wil de provincie systematisch satellietbeelden inzetten; vermoedens van kap worden ter plaatse gecontroleerd door medewerkers in provinciekleding.
De zaak raakt zowel cultureel-landschappelijke waarden als biodiversiteit en reflecteert spanningen tussen landbouwintensivering en behoud van kleine natuurfragmenten in dichtbevolkte, agrarische gebieden.