Slavenhandel ernstigste misdaad: 'Ongelijkheid, uitbuiting nog steeds verankerd'
In dit artikel:
Gisteravond heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de trans-Atlantische slavenhandel bestempeld als de ernstigste schending van de mensenrechten in de geschiedenis. Bijna twee derde van de 193 VN-lidstaten steunde de resolutie; Nederland en 51 andere landen onthielden zich, terwijl alleen de VS, Israël en Argentinië tegenstemden. De resolutie is niet juridisch bindend, maar juristen en deskundigen zien het als een belangrijk moreel en politiek signaal.
Tussen de 16e en 19e eeuw werden naar schatting meer dan 12 miljoen Afrikanen gevangen genomen en over de Atlantische Oceaan naar Amerika vervoerd, waar ze op plantages tot slaaf werden gemaakt, van bezit en rechten werden beroofd en systematisch werden gedehumaniseerd. Experts als Alette Smeulers en Marieke de Hoon benadrukken dat de resolutie de uitzonderlijke wreedheid en het grootschalige, systematische karakter van die praktijken onderstreept en wijzen op de doorwerking daarvan in hedendaagse ongelijkheden en machtsverhoudingen.
Nederland gaf aan te hebben afgezien van een stem omdat het bezwaar heeft tegen het creëren van een hiërarchie tussen misdaden tegen de menselijkheid en tegen toepassing van internationaal recht met terugwerkende kracht. Dat leidde tot kritiek: onderzoekers en vertegenwoordigers van nazaten van tot slaaf gemaakten vinden de onthouding teleurstellend en problematisch, vooral omdat erkenning volgens hen een voorwaarde is voor herstel en bestrijding van huidige vormen van ongelijkheid en uitbuiting.
De discussie rond de resolutie raakt ook aan actuele politiek-culturele thema’s: deskundigen verbinden het superioriteitsdenken dat slavernij mogelijk maakte met hedendaagse oorlogen en machtsdynamieken. Naast erkenning noemen velen herstelmaatregelen (reparaties) en een constructieve houding richting getroffenen en hun gemeenschappen als noodzakelijke vervolgstappen. In Nederland verwees men naar de excuusuitspraak van koning en voormalige premier Rutte in 2023 en het daaropvolgende aanvaarden van die excuses door nazaten en inheemse groepen; critici vinden dat politiek handelen nu consequenties van die erkenning moet volgen.