Slachtofferbeelden viraal? Experts hameren vooral op praten met kinderen
In dit artikel:
Een wet die het publiceren en delen van beelden van hulpbehoevende of overleden mensen strafbaar stelt, is een begrijpelijke reactie op de video’s rond de zelfgekozen dood van twee kinderen in Capelle aan den IJssel, zeggen deskundigen — maar zij waarschuwen dat strafrecht geen wondermiddel is. GroenLinks-PvdA en CDA lijken in de Tweede Kamer een meerderheid te hebben voor het voorstel van CDA-Kamerlid Jeltje Straatman; overtreders riskeren tot een jaar cel of een boete van maximaal 9.000 euro. Aanvankelijk zou alleen de eerste publiceerder worden aangepakt, maar de partijen willen nu ook mensen bestraffen die beelden delen.
Bart Schermer, hoogleraar Privacy en Cybercrime (Universiteit Leiden), begrijpt de politieke behoefte om in te grijpen, maar benadrukt de beperkingen: "We moeten de effectiviteit van strafrecht niet overschatten." Handhaving is problematisch zodra video's viraal gaan en het is twijfelachtig of het opleggen van strafrechtelijk toezicht proportioneel is, zeker bij impulsieve jongeren. Mediapedagoog Jacqueline Kleijer wijst op de psychologische kant: choquerende content levert sociale beloning en volgers op, en jongeren zijn door smartphones nauwer verbonden met het delen van ervaringen — vaak zonder de gevolgen te overzien.
Beide experts pleiten voor meer preventie en voorlichting: ouders moeten het onderwerp zonder verwijt bespreken en luisteren naar hun kinderen, en de samenleving moet breed debatteren over hoe sociale media werken en welke risico’s ze meebrengen. Schermer merkt dat het strafrecht te vaak wordt ingezet om problemen op te lossen die eerder met educatie en cultuurverandering aangepakt zouden moeten worden.
Internationaal bestaat variatie: Duitsland heeft regels tegen het fotograferen of filmen van hulpbehoevenden zonder toestemming, vooral om ramptoerisme bij ongevallen te ontmoedigen; Nederlandse wet verbiedt fotograferen alleen als hulpverlening belemmerd wordt. Platforms als Instagram, Facebook en X zijn niet verplicht om schokkende beelden proactief te verwijderen, behalve bij kinderporno of terrorisme; verwijdering kan wel volgen op verzoek van justitie of op grond van AVG-rechten. Schermer vindt meer verantwoordelijkheid bij platforms logisch, maar ziet weinig kans op snelle verandering.