Slaapproblemen leiden soms tot ernstige ongelukken op de werkvloer
In dit artikel:
Een ervaren kraanmachinist viel tijdens zijn werk kort in slaap en reageerde niet op een stopsignaal. De last aan zijn kraan raakte een pas gebouwde steiger, die zwaar beschadigd raakte; toevallig waren er geen collega’s op de steiger, waardoor het bij materiële schade bleef. Het voorval — waarvan de machinist later sprak over een «zwart gat» — werd in de bedrijfscijfers als menselijke fout geboekt, zonder dat slaaptekort als oorzaak werd genoemd.
Ademfysioloog Steven Zwerink (Ademwinst) gebruikt dit voorbeeld om te benadrukken dat slaapproblemen in de bouwsector veel te vaak worden onderschat. Volgens hem is slaap een fundamentele voorwaarde voor veiligheid, maar bedrijven richten zich vooral op zichtbare risico’s en uitrusting (helmen, harnas, handschoenen). In de heersende mentaliteit van «doorgaan, niet zeuren» wordt vermoeidheid vaak weggedrukt met koffie, terwijl onderzoek herhaaldelijk laat zien dat slaaptekort reactietijd, besluitvorming en impulscontrole ernstig aantast. Eén nacht van vijf uur slaap vertraagt de reactietijd vergelijkbaar met een paar glazen alcohol; twee nachten achter elkaar zo weinig slapen geeft cognitieve beperkingen die grofweg overeenkomen met dronkenschap.
Wetenschappelijke en vakgroepen ondersteunen die zorg: een Zweeds onderzoek onder meer dan 50.000 werknemers vond dat mensen met slechte slaap tweemaal zo vaak dodelijk verongelukken op het werk als goed uitgeslapen collega’s. De Hersenstichting meldde dat 63 procent van de Nederlanders ontevreden is over de eigen slaapkwaliteit; Gijsbert van Lomwel van de NVAB waarschuwde hierover recent in Cobouw. Economisch onderzoek van SEO schat de schade door slapeloosheid in Nederland op minstens 3 miljard euro per jaar aan verloren productie en verzuim.
Een veelvoorkomende medische oorzaak is slaapapneu — nachtelijke ademstops — die naar schatting bij ongeveer één op de tien volwassen mannen voorkomt, vooral bij mensen met zwaar werk, vroege werktijden of een bredere lichaamsbouw. Zwerink pleit ervoor dat bedrijven werknemers actief screenen op slaapapneu en vragen naar nachtrust, met name bij chauffeurs en kraanmachinisten.
Praktische maatregelen die worden aanbevolen: roosters aanpassen aan biologische ritmes (geen onafgebroken nachtdiensten), verplichte pauzes en rustmogelijkheden, en training om signalen van vermoeidheid te herkennen (veel geeuwen, plots vergeten van eenvoudige taken). Meer aandacht en systemen om slaapproblemen te herkennen en te behandelen kunnen volgens experts zowel onveilige situaties voorkomen als economische verliezen terugdringen.