Selectieve doorgang in Hormuz: Iran grijpt controle over wereldroute
In dit artikel:
Iran oefent de facto dominante controle uit over de Straat van Hormuz: schepen mogen alleen nog in nauwe coördinatie met Iraanse autoriteiten doorvaren, en sommige vaartuigen betalen daartegenover vermoedelijk voor doorgang. Veiligheidsexperts en maritieme bronnen tegen de NOS spreken van een informeel, strak gereguleerd systeem waarbij Iran selectief toegang verleent — vooral Chinese tankers lijken ongestoord te passeren en ook India zou stille afspraken hebben.
Cijfers tonen hoe ingrijpend de situatie is: waar vroeger zo’n 120 schepen per dag door de zeestraat voeren, registreert maritiem inlichtingenbedrijf Windward nu soms slechts vijf passages op een dag. Die scherpe terugval veroorzaakt de grootste verstoring van de wereldwijde energiemarkt in decennia: olieprijzen stegen recent ruim boven de 100 dollar per vat en analisten waarschuwen dat verdere escalatie prijzen richting 150 dollar kan duwen. Ongeveer een vijfde van alle olie en LNG gaat normaal via Hormuz, dus beperkende maatregelen hebben direct mondiale gevolgen.
Uit Iran zelf kwam de bevestiging dat doorgang selectief is en alleen aan “niet-vijandige” schepen wordt toegekend, in coördinatie met bevoegde Iraanse diensten. Een Iraanse parlementariër meldde op televisie dat sommige schepen tot ongeveer 2 miljoen dollar betalen om te passeren; onafhankelijke verificatie ontbreekt, maar dit sluit aan bij signalen uit de regio. Security-analisten, onder wie Sayed Ghoneim uit Abu Dhabi, noemen het een niet-officieel, maar effectief systeem van veiligheidscontroles, stilzwijgende afspraken en voorkeursbehandeling.
Maritieme trackers melden voorbeelden van tankers onder sancties die toch de Golf binnenkwamen — de tanker Ocean Jewel passeerde op 24 maart zonder problemen — en grote rederijen zoals het Chinese Cosco hervatten voorzichtig hun routes. Westerse reders kiezen vaker omwegen, militaire escortes of accepteren vertragingen. De toegang tot de zeestraat wordt ook als politiek ruilmiddel gebruikt: Iran gaf volgens westerse en Arabische bronnen doorgang als gebaar richting Washington, waarbij scheepvaart onderdeel werd van diplomatieke transacties.
Sommigen speculeren dat Iran op termijn officiële doorgangsheffingen wil opleggen, vergelijkbaar met het Suezkanaal, maar open invoering zou internationaal recht kunnen schenden en tot tegenreacties leiden. De huidige oorlogssituatie heeft Iran in elk geval een duidelijk strategisch overwicht in een van ’s werelds belangrijkste zeestraten gegeven.