Schrijver Pieter Waterdrinker: 'Het is onzin om uit te gaan van een eeuwig vijandig Rusland'

In dit artikel:

Pieter Waterdrinker, schrijver en voormalig Ruslandcorrespondent die 25 jaar in dat land woonde en vier jaar geleden vertrok, publiceert een bundel essays onder de titel Baden-Baden. In die verzameling schetst hij persoonlijke observaties en geopolitieke beschouwingen over een onzekerder Europa en een Rusland dat hij nog altijd mist. Zijn ervaring omvat wonen in Sint-Petersburg (onder meer Tsjaikovskistraat 40), reportages, en langdurige contacten via zijn Russische vrouw, wat zijn visie deels verklaart.

Centrale stelling van Waterdrinker is dat “Rusland is niet genetisch een autocratie”: autoritarisme is geen onveranderlijke nationaliteit. Hij wijst op de jaren-negentig onder Jeltsin als bewijs dat het anders kon en denkt dat er binnen Poetin‑kringen meelopers kunnen zijn die op enig moment het geweld en de oorlog niet langer accepteren. Een omwenteling ziet hij niet per se als massale straatprotesten of paleiscoup, maar eerder als een onverwachte binnenwaartse wending — een handelingssituatie van iemand uit de machtscirkel, volgens analyses van de Russische kritiekvoerder Andrej Piontkowski die hij citeert.

Waterdrinker plaatst hedendaagse politiek in een culturele en literatuurhistorische context: de geest van Dostojevski leeft volgens hem voort in moderne Russische ideeën over een bijzondere rol tegenover het Westen. Hij signaleert influentiele denkers als Sergej Karaganov en waarschuwt voor simplistische vijandbeelden. Veel westerse reacties, stelt hij, omslaan in zwarte-wit-oordelen — Russen worden collectief veroordeeld terwijl ook binnen Rusland verschil van mening en heimwee bestaat.

De bundel bevat nostalgische en schrijnende anekdotes: een nostalgische wandeling in Baden‑Baden, herinneringen aan een nachtclub met goelag‑thema, observaties over antidepressiva‑gebruik onder kennissen, en verwijzingen naar Russische verzetssymbolen (Pussy Riot) en naar Aleksej Navalny, van wie Waterdrinker een emotionele liefdesbrief‑paragraaf aanhaalt. Hij prijst collega‑schrijvers als Jaap Scholten en Tommy Wieringa die actief steun verlenen aan Oekraïne, maar waarschuwt tegelijk dat de mogelijke afloop van het conflict — van verzoening tot een cynische deling van Oekraïne — alle kanten op kan.

Waterdrinker fantasieert ook over een post‑Poetin‑tijdperk waarin diens buitenverblijven herbestemd worden, maar benadrukt dat de huidige dodelijke druk op de Russische samenleving voor velen al ondraaglijk is. Zijn essays nodigen uit tot nuance: politieke vijandschap is niet hetzelfde als een onveranderbaar volkskarakter, en geopolitieke onzekerheid vraagt om bedachtzaamheid in oordeel en beleid.