Schoof blikt terug op uitzonderlijk jaar: 'Ik ben een keer heel boos geworden'
In dit artikel:
Demissionair premier Dick Schoof blikt terug op een turbulent jaar waarin zijn partijloze kabinet twee keer instortte en waarin de relatie tussen de coalitiepartijen van meet af aan moeizaam was. Vlak voor de jaarwisseling bezocht Schoof Nederlandse militairen in Câmpia Turzii (bij Cluj-Napoca, Roemenië), nam oliebollen mee uit Nederland en combineerde troepenbezoek met digitale overleggen over een vredesplan voor Oekraïne — inclusief een apart telefoontje met de Britse premier Keir Starmer.
Schoof zegt zich prettig te voelen in de internationale rol; ver van de Haagse onrust ervaart hij meer ruimte. Tegelijk trekt hij de conclusie dat een partijloze premier in deze samenstelling niet werkte: de vier partijleiders (PVV, VVD, NSC en BBB) gaven zelden iets toe aan elkaar en gedroegen zich vaak hard lijnend richting elkaar en naar hem. Over de coalitie zegt hij kernachtig: "In deze coalitie zat vanaf dag één geen liefde." Hij omschrijft 2024 als een jaar van uitersten met twee kabinettenvallen, de eerste aangestuurd door Geert Wilders, die met een tienpuntenplan kwam en volgens Schoof meer strategisch opbreken dan op oplossingen gericht was.
Schoof erkent dat hij als niet-partijgebonden premier een zwakkere onderhandelingspositie had dan een politiek leider gewoonlijk heeft. Waar hij als topambtenaar gewend was harde onderhandelingen te voeren vanuit een duidelijke eigen positie, bleek politiek onderhandelen over waarden en partijbelangen veel weerbarstiger. Hij investeerde veel van zijn eigen 'kapitaal' om fractievoorzitters bij elkaar te brengen—met name rond de discussie over het gebruik van het noodrecht voor asiel — en kreeg het noodpakket uiteindelijk omgevormd naar twee asielwetten. Dat succes noemt hij een lakmoesproef: het liet zien dat inhoudelijke resultaten wél mogelijk waren, ondanks de politieke spanningen.
De premier geeft toe dat hij soms diep geraakt werd door de politieke strijd en dat er momenten waren dat hij "ontzettend boos" was; een concreet moment was na het vertrek van de PVV, toen de verdeling van de asielportefeuille tussen de overgebleven partijen tot ruzie leidde en hij boos wegliep. Ook maakte hij stevige uitspraken over integratie na rellen met Maccabi-supporters in Amsterdam, uitspraken waarvan hij later in gesprekken met groepen uit de samenleving, waaronder moslimjongeren, zei dat die wellicht te fel waren en waarvoor hij de verbinding moest herstellen.
Schoof zegt dat negatieve berichtgeving en persoonlijke aanvallen op sociale media hem hebben verbaasd en geraakt. Tegelijk blijft hij principieel achter het hoofdlijnenakkoord van de coalitie staan en vindt hij dat het kabinet op een paar cruciale onderwerpen, vooral internationale veiligheid, nog altijd stevig staat. Sinds het vertrek van de PVV oogt en voelt hij zich enigszins rustiger; persoonlijk contact met de partijleiders bleef volgens hem goed, ook al waren debatten soms genadeloos.
Over zijn toekomst: Schoof verwacht bij het einde van zijn termijn rond zijn 69e te zijn en sluit niet uit later weer "achter de schermen" te werken, bij voorkeur in internationale veiligheidszaken. Voorlopig is zijn prioriteit het demissionaire werk afmaken. Hij benadrukt dat hij weliswaar door deze periode anders naar politiek is gaan kijken—met meer inzicht in de harde dynamiek van partijpolitiek—maar dat zijn wilskracht en inzet voor de geopolitieke taken van Nederland onaangetast zijn.