Scherp voor leiders, stil over homoseksualiteit: zo verging het paus Leo in Afrika
In dit artikel:
Paus Leo XIV beëindigt vandaag een historische elfdaagse rondreis door Afrika waarin hij meer dan 18.000 kilometer aflegde en vier landen bezocht: Algerije, Kameroen, Angola en Equatoriaal-Guinea. Met deze eerste grote buitenlandse tour als paus wilde hij het snel groeiende belang van Afrika voor de katholieke Kerk erkennen en tegelijk moeilijke thema’s op de agenda zetten.
Afrika is momenteel het continent met de snelste groei van het katholicisme: bijna 300 miljoen katholieken en een stijgend aantal seminaristen en religieuze roepingen. Dat maakt het voor de Kerk strategisch belangrijk; veel jonge Afrikaanse priesters en missionarissen trekken tegenwoordig naar Europa en Amerika. Leo koos landen met sterke katholieke gemeenschappen (Angola ongeveer 50% katholiek, Equatoriaal-Guinea ruim 70%) maar begon zijn reis verrassend in islamitisch Algerije, de geboorteplaats van kerkvader Augustinus, om daarmee ook een historisch-culturele band te benadrukken.
Tegelijk plaatste de paus kanttekeningen bij de beperkte rol van Afrika binnen het kerkelijk bestuur: slechts een kleine minderheid van kardinalen is Afrikaans (circa 14 van 121), terwijl Europese landen, zoals Italië, disproportioneel veel invloed blijven houden.
Politiek en mensenrechten waren terugkerende onderwerpen. Leo balanceerde tussen engagement en terughoudendheid: hij vermeed expliciete uitspraken over hete kerkelijke dossiers als homoseksualiteit en polygamie, onderwerpen waar veel Afrikaanse bisschoppen conservatief tegenover staan. Wel sprak hij kritischer over politieke leiders met twijfelachtige regimes. In Kameroen en Equatoriaal-Guinea, landen geleid door langzittende presidenten met reputaties van repressie (Paul Biya en Teodoro Obiang), riep de paus op tot respect voor de rechtsstaat en aandacht voor mensenrechten; in Equatoriaal-Guinea bezocht hij een beruchte gevangenis om de problematiek zichtbaar te maken.
Migratie en economische ongelijkheid kregen eveneens aandacht. Leo keurde harde deportatiepraktijken en het gebrek aan respect voor migranten af en waarschuwde voor de gevolgen van een wereldwijde economie die winsten belangrijker stelt dan menselijke waardigheid. Hij stelde ook de internationale interesse in Afrikaanse grondstoffen aan de orde: een groot deel van essentiële mineralen voor de groene transitie en de wapenindustrie ligt in Afrika, maar rijkdom wordt vaak door een kleine elite onttrokken terwijl de meerderheid arm blijft. In Angola en Equatoriaal-Guinea bestrafte hij het plunderen van natuurlijke rijkdommen ten koste van de armen.
Samenvattend was de reis bedoeld om Afrika’s rol in de toekomst van de Kerk te erkennen, institutionele ongelijkheden aan te kaarten, en urgente sociale, politieke en economische knelpunten — van mensenrechten tot grondstoffendistributie — publiekelijk onder de loep te nemen.