'Scheids, doe je bril op' en 'Geef hem een schop': sportclubs zien meer ongewenst gedrag van ouders langs het veld
In dit artikel:
Recent onderzoek van het Mulier Instituut onder Nederlandse sportverenigingen laat zien dat ongewenst gedrag langs de zijlijn bij jeugdwedstrijden veel voorkomt, vooral bij teamsporten. Voor de studie werden 34 betrokkenen van 13 clubs (voetbal, hockey, basketbal) geïnterviewd en vulden 260 verenigingen een vragenlijst in.
Bijna alle bestuurders (97%) melden dat spelers vaak positief worden aangemoedigd, maar tegelijk signaleert circa 85% van de clubs bij teamsporten ook negatief gedrag — tegen 27% bij individuele sporten. De meest voorkomende vorm van storend gedrag is kritiek op de scheidsrechter; dergelijke commentaren klinken regelmatig en soms fel. Een bestuurder van voetbalclub AFC IJburg zegt dat situaties zelfs kunnen escaleren: “We maken hier mee dat scheidsrechters fysiek zijn aangevallen door coaches of toeschouwers.”
Negatief gedrag komt vaker voor wanneer scheidsrechters onervaren zijn of verbonden aan de club (bijv. een ouder die fluit). Clubs proberen daarom bij risicowedstrijden soms een externe scheids in te schakelen, maar dat is niet altijd haalbaar vanwege kosten en schaarste aan arbiter(s). Ervaren scheidsrechters blijken de rust op het veld te vergroten; onzeker fluiten door ouders of spelers leidt vaker tot irritatie.
Ook bemoeienis door ouders die zich als coach opstellen, en kritiek op trainers bij opstellingbeslissingen, komen vaak voor en verwarren jeugdspelers. Verder melden clubs incidenten waarbij toeschouwers over hekken klimmen, spelers van andere teams commentaar geven of supporters onderling ruzie krijgen — dit laatste vooral bij voetbal, waar onenigheid soms uitmondt in schelden of vechten.
Ondanks deze problemen benadrukken bestuurders dat de overgrote meerderheid van wedstrijden zonder incidenten verloopt; veel clubs noemen de storingen incidenteel. Wel ervaren veel verenigingen dat de druk en het ‘korte lontje’ langs de zijlijn sinds de coronaperiode zijn toegenomen.
De onderzoekers bevelen aan om gedragscodes vast te leggen en actief te communiceren, een vaste aanspreekpersoon aan te wijzen, scheidsrechters beter te beschermen en het thema structureel op de bestuursagenda te houden. Ook wordt sportbonden geadviseerd verenigingen praktisch te ondersteunen bij het voorkomen van ongewenst zijlijngedrag.