Rwanda en gesteunde militie rekruteerden en mishandelden duizenden in Oost-Congo
In dit artikel:
Human Rights Watch (HRW) publiceert een rapport waarin wordt beschreven dat de M23-militie, die sinds begin 2025 delen van Oost-Congo bezet en naar verluidt door Rwanda wordt gesteund, duizenden mensen heeft opgepakt, gedwongen gerekruteerd en systematisch mishandeld. HRW baseert zich op gesprekken met 102 voormalige gevangenen en tientallen andere bronnen en documenteert gedwongen militaire training, dwangarbeid, ideologische indoctrinatie en standrechtelijke executies in tijdelijke, vaak onofficiële detentiecentra rond steden als Goma en Bukavu.
Velen die werden opgepakt — soms in huis, op straat, bij checkpoints, in ziekenhuizen, kerken of scholen — waren burgers, maar ook Congolese militairen en agenten. Kinderen vanaf ongeveer 12 jaar werden onderworpen aan hetzelfde regime als volwassenen; enkelen werden zelfs ingezet als bewakers die medegevangenen mishandelden. Kleine ‘overtredingen’ zoals achterblijven tijdens oefeningen, te laat eten klaarmaken of water vragen konden leiden tot zware straf of de dood. Ex-gevangenen beschrijven gruwelijke omstandigheden: urenlange martelingen, uitputting, uitdroging, honger en het begraven van tientallen lichamen rond de kampen. HRW schat op basis van getuigenissen dat honderden gedetineerden in 2025 omkwamen, maar zegt dat opgravingen en aanvullend onderzoek nodig zijn om het exacte aantal vast te stellen.
Getuigen meldden directe aanwijzingen voor Rwandese betrokkenheid: instructeurs die Engels en Kinyarwanda spraken, insignia en soms de Rwandese vlag. De VN had eerder geconcludeerd dat onderdelen van het Rwandese leger samen met M23 opereren en wapens leveren; Rwanda ontkent die beschuldigingen en reageerde niet op verzoeken om commentaar van HRW. Ook taaldiscriminatie kwam voor: mensen die Lingala spraken werden gestraft of zelfs gedood.
Het rapport signaleert bovendien dat veel overlevenden na vrijlating of ontsnapping opnieuw werden opgepakt door de Congolese autoriteiten, die hen verdenken van spionage of samenwerking met M23 — een dubbele slachtofferschap dat volgens HRW voortkomt uit paranoia en een politiek klimaat waarin repressie onder het mom van veiligheid kan plaatsvinden. HRW waarschuwt dat deze mensenrechtenschendingen, gecombineerd met een zeldzame ebola-uitbraak en gebrekkige infrastructuur in de regio, de humanitaire situatie verslechteren en risico’s voor buurlanden vergroten.
HRW roept op tot internationale stappen, onder meer sancties tegen Rwanda, meer onderzoek naar massagraven en bescherming van verdachten via eerlijke rechtsgang. De organisatie deelt haar bevindingen met Congolese autoriteiten; toegang tot Rwanda is HRW al meer dan twee jaar ontzegd.