Rutte predikt een 'wartime mindset' en haalt een vredesprijs op: Dr. Gert Jan Mulder fileert de ironie van Münster

In dit artikel:

In Münster ontving NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte afgelopen donderdag namens het bondgenootschap de Internationaler Preis des Westfälischen Friedens. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz sprak de laudatio uit. Dat een militair bondgenootschap een vredesprijs krijgt, vindt de auteur opmerkelijk, zeker omdat Rutte Europa de afgelopen jaren herhaaldelijk heeft opgeroepen een “wartime mindset” aan te nemen, de defensieproductie sterk op te voeren en zich voor te bereiden op een mogelijke grote oorlog. Zijn uitgangspunt is dat oorlog kan worden voorkomen door kracht en afschrikking: wie vrede wil, moet zich op oorlog voorbereiden.

De NAVO presenteert zichzelf als een defensieve alliantie, gebaseerd op collectieve verdediging wanneer een lidstaat wordt aangevallen. Volgens de auteur is dat beeld echter onvolledig. De NAVO bombardeerde in 1999 gedurende 78 dagen Joegoslavië tijdens de Kosovo-oorlog, zonder dat een NAVO-land was aangevallen en zonder expliciete toestemming van de VN-Veiligheidsraad. In 2011 leidde het bondgenootschap bovendien de militaire operatie in Libië, die wel door een VN-mandaat werd gedekt, maar evenmin voortkwam uit een aanval op een lidstaat.

Ook de huidige spanningen met Rusland zijn volgens de auteur niet los te zien van de voorgeschiedenis. Na de Koude Oorlog breidde de NAVO zich uit naar het oosten, waarbij ook voormalige Warschaupactlanden en Sovjetrepublieken toetraden. Het Westen zag dit als een vrijwillige keuze van soevereine staten; Moskou ervoer de uitbreiding steeds meer als strategische omsingeling. In 2008 verklaarde de NAVO-top in Boekarest bovendien dat Oekraïne en Georgië uiteindelijk lid zouden worden. Voor Rusland was vooral Oekraïens lidmaatschap, gezien de geografische ligging en historische banden, een belangrijke rode lijn.

De auteur benadrukt dat deze voorgeschiedenis de Russische invasie van Oekraïne in 2022 niet rechtvaardigt en Rusland geen veto geeft over Oekraïnes buitenlandse beleid. Wel vindt hij dat de rol van NAVO-uitbreiding in de verslechtering van de betrekkingen niet mag worden ontkend. Het veiligheidsdilemma staat daarbij centraal: maatregelen die de ene partij als bescherming ziet, kunnen door de andere als bedreiging worden opgevat, waarna beide partijen verder militariseren.

Tegen die achtergrond plaatst de auteur vraagtekens bij Rutte’s harde taal over een vernietigende NAVO-reactie, aanvallen op doelen diep in Rusland en steun voor een forse verhoging van de militaire uitgaven. Afschrikking kan volgens hem een verdedigbare strategie zijn, maar het is belangrijk die ook als zodanig te benoemen: vrede proberen te bewaren door massale bewapening en de dreiging met zwaar militair geweld.

De uitreiking in Münster, de stad die symbool staat voor de Vrede van Westfalen, maakt dit contrast extra scherp. Die vrede kwam tot stand door onderhandelingen en politieke afspraken, niet alleen door militaire macht. Daarom vraagt de auteur waar de diplomatieke initiatieven blijven, hoe directe confrontaties tussen kernmachten kunnen worden voorkomen en hoe een einde aan de oorlog kan worden bereikt. Een vredesprijs voor de NAVO kan een veiligheidsdoctrine erkennen, stelt hij, maar maakt die doctrine op zichzelf nog geen vrede.