Russische soldaten sterven 'bij bosjes', toch blijven mannen zich aanmelden: 'De realiteit is weerbarstiger dan het plaatje vooraf'
In dit artikel:
Minstens enkele honderden duizenden Russische doden en toch blijven honderden mannen zich dagelijks voor militaire contracten aanmelden. Begin mei zei Dmitri Medvedev, vicevoorzitter van de Russische veiligheidsraad, dat in de eerste vier maanden van dit jaar ruim 127.000 mannen zich hadden gemeld voor het leger. Die cijfers zijn moeilijk te verifiëren wegens strikte geheimhouding, maar onafhankelijke tellingen van Mediazona komen voor Russische verliezen sinds de inval in Oekraïne uit op minimaal 352.000 doden; de Britse inlichtingendienst GCHQ schat het zelfs op bijna 500.000.
Anton Gorbatsevitsj, in ballingschap de oprichter van Idite Lesom — een organisatie die Russen helpt om dienstplicht en uitzending te ontlopen — legt uit waarom aanmeldingen en desertie zo tegelijk plaatsvinden. Sinds het begin van de oorlog ontving zijn organisatie 71.095 hulpverzoeken; in 3.293 gevallen ging het om actieve militairen die wilden deserteren. Gorbatsevitsj zegt dat het werkelijke aantal deserteurs hoger is dan uit officiële bronnen blijkt en dat verzoeken om hulp toenemen: alleen al in de eerste vier maanden van dit jaar meldden 494 mannen zich bij zijn groep met het doel te deserteren, ruim drie keer zoveel als een jaar eerder. Zijn inschatting is dat tienduizenden mannen binnen Rusland overwegen te deserteren en nog eens duizenden het land al ontvlucht zijn.
De redenen dat anderzijds veel Russen nog vrijwillig tekenen zijn meervoudig. Staatspropaganda schildert militaire dienst af als eervol en financieel aantrekkelijk; voor veel mannen uit het economisch moeilijke Russische binnenland lijkt het tekenbonus en salaris de enige uitweg uit armoede. In de praktijk blijken die beloften vaak misleidend: corrupte commandanten dwingen rekruten bedragen af, en wie weigert wordt naar de gevaarlijkste frontsecties gestuurd. Velen die tekenen werden ook verkeerd geïnformeerd over hun rol en belanden niet achter de linies maar direct in gevecht, geconfronteerd met chaos, zware verliezen en slecht leiderschap.
Desertie blijft voor veel frontsoldaten geen eenvoudige keuze. Praktische onzekerheden — hoe de grens over te steken, waar te wonen, hoe in het levensonderhoud te voorzien, wat er met familie gebeurt — houden mensen tegen. Daarnaast vrezen militairen niet alleen juridische vervolging maar ook systematische wraak: teruggevangen deserteurs worden vaak harder gestraft, met marteling en mishandeling. Die geweldscultuur, bekend als dedovsjtsjina, werkt dubbel: ze schuurt mannen er toe om te willen vertrekken, maar maakt desertie ook levensgevaarlijk en psychologisch lastig.
Kort samengevat: aanmeldingen worden gedreven door propaganda en armoede, terwijl desertie wordt bemoeilijkt door angst, logistieke obstakels en strafmaatregelen — en tegelijkertijd neemt het aantal mensen dat hulp zoekt om te deserteren volgens hulporganisaties toe.