Russische aanvallen leggen graanexport uit Oekraïne opnieuw volledig lam: "We zitten met een gigantisch overschot"

In dit artikel:

De graanexport uit Oekraïne via de Zwarte Zee is opnieuw volledig stilgevallen door intensievere Russische aanvallen op havens en vertrekkende schepen. Sinds enkele weken worden haveninfrastructuur en schepen met drones en raketten aangevallen. Op 20 juli zonk voor de kust van Odessa een graanschip van een Turkse rederij; Oekraïne zegt dat het door drie Russische kruisraketten werd geraakt, wat Moskou ontkent.

De stilstand treft Oekraïne zwaar. Het land, een belangrijke exporteur van graan, koolzaad en zonnebloemolie, exporteert ongeveer 80 procent van zijn landbouwproductie. Ruim de helft van de graanexport gaat naar ontwikkelingslanden. De huidige blokkade komt bovendien vlak na de oogst van gerst, tarwe en koolzaad, waardoor boeren met volle schuren en grote onverkochte voorraden zitten. De Nederlandse landbouwer Kees Huizinga, die bij Oeman tussen Kiev en Odessa werkt, zegt dat er momenteel geen graankorrel het land uitgaat.

Vrachtwagens kunnen de Zwarte-Zee-export niet opvangen: wat Oekraïne normaal op één dag per schip uitvoert, zou volgens Huizinga ongeveer een maand transport over de weg vergen. Ook de route via de Donau biedt voorlopig weinig uitkomst. De rivier staat laag, terwijl Rusland bovendien Donauhavens aanvalt, ondanks hun ligging vlak bij de Roemeense en daarmee EU-grens.

In 2022 werd de blokkade tijdelijk doorbroken met een graanakkoord, bemiddeld door Turkije en de Verenigde Naties. Daardoor konden in een jaar tijd meer dan duizend schepen veilig vertrekken en werd ruim 33 miljoen ton graan uitgevoerd. Rusland beëindigde het akkoord in juli 2023, omdat het naar eigen zeggen niet langer aan de afspraken kon voldoen, onder meer door problemen met de Russische landbouwexport als gevolg van westerse sancties.

Na het einde van die deal wist Oekraïne de export grotendeels zelf voort te zetten. Aanvallen op Russische oorlogsschepen en bases dwongen een deel van de Russische Zwarte Zeevloot weg van de Krim. Oekraïne gebruikte vervolgens een vaarroute langs de kust van Oekraïne, Roemenië en Bulgarije, dicht bij NAVO-wateren, of vervoerde graan via Donauhavens verder over de binnenwateren. Door de nieuwe Russische aanvallen werkt ook die oplossing niet meer betrouwbaar.

Van grote paniek op de wereldmarkt is nog geen sprake en graan kan onder goede omstandigheden een tot anderhalf jaar worden opgeslagen. Toch dreigt de situatie steeds nijpender te worden: voorraden nemen toe met de oogst van zonnebloemen en maïs, terwijl boeren uiteindelijk moeten verkopen om inkomsten te hebben. Vooral het stilvallen van de Oekraïense zonnebloemolie-export kan volgens Huizinga gevolgen hebben voor de wereldmarkt.