Ruslanddeskundige Hans van Koningsbrugge gaat met pensioen. 'Ik stop pas als de oorlog is afgelopen'

In dit artikel:

Prof. dr. Hans van Koningsbrugge (66), bekend als Ruslanddeskundige, houdt vrijdag zijn afscheidscollege maar stopt allerminst met zijn werk. Formeel met pensioen, blijft hij onderzoeken, promovendi begeleiden en elke dag tientallen bronnen volgen over Rusland en de oorlog in Oekraïne — een onderwerp waarover hij sinds februari 2022 de lezers van deze krant al in enkele honderden bijdragen en ruim 250 afleveringen bijpraat.

Zijn specialisatie ontstond niet uit een aangeboren liefde voor Rusland, maar toevallig tijdens historisch onderzoek naar de zeventiende-eeuwse betrekkingen tussen Nederland en Zweden; voor dat onderzoek kwam Rusland in beeld. Na zijn studie werkte hij vanaf 1990 in Groningen als docent Russische en Scandinavische geschiedenis. Talen leren (onder meer Zweeds, oud-Zweeds en Russisch) en veel veldwerk — zijn eerste bezoek aan Moskou dateert uit 1986 — vormden de basis van zijn loopbaan. Hij deed intensief archiefonderzoek in Rusland en organiseerde microfilmprojecten om bronmateriaal naar Groningen te halen, een arbeidsintensieve onderneming waarbij hij ook lokale medewerkers inschakelde.

In 1999 richtte Van Koningsbrugge met steun van het ministerie van OCW het Nederlands-Russisch archiefcentrum op. Vanaf circa 2005 probeerde hij dat centrum te verbreden tot een breder instituut (met onder meer steun van de Gasunie) om Rusland dichter bij het Westen te betrekken — een ambitie die, zo stelt hij, door de opkomst van Poetin niet is gelukt. Na 2014 bleef het centrum wel contacten onderhouden op advies van toenmalig minister Timmermans, maar na de grootschalige inval van februari 2022 werden alle directe banden met Rusland zelf verbroken; het centrum veranderde van naam en focus en concentreert zich sindsdien op de Balkan en Midden-Europa.

Persoonlijke anekdotes geven kleur: de startproblemen in Groningen, een housewarming die hem hielp erbij te horen, zijn talenachtergrond (vader die Frans belangrijk vond) en een vroege verkenning van het chaotische Moskou in de Gorbatsjov-periode. Hij ontmoette Poetin tijdens het staatsbezoek aan Nederland in 2005 en zegt sindsdien niet meer naar Rusland te kunnen of te willen reizen — deels uit veiligheidsoverwegingen en omdat zijn positie te politiek beladen zou worden. Sinds januari 2020 is hij er niet meer geweest.

Wetenschappelijk en persoonlijk kijkt Van Koningsbrugge somber naar de toekomst van Rusland: enorme verliezen onder mannen, massale emigratie van hoogopgeleiden en de moeilijke transitie van een oorlogseconomie terug naar een normale economie kunnen generatieslang doorwerken. Toch heeft hij concrete plannen voor de periode na zijn formele pensioen: VKB 3.0 noemt hij die fase — doorgaan met publiceren, promoveren begeleiden en zijn columns in de regionale kranten voortzetten zolang de oorlog duurt. Voor studenten en lesgeven voelt hij zich het meest verantwoordelijk; dat deel van zijn werk wil hij het liefst blijven doen.