Ruim half miljoen nodig voor restauratie oudste orgel van Drenthe: 'Bommen Berend heeft er nog op geschoten'
In dit artikel:
Arian van der Mark (48), orgelbouwer en voorzitter van de Stichting Schnitgerorgel Peize, speelt sinds vier jaar op het oudste orgel van Drenthe in de kerk van Peize. Hoewel bezoekers vaak ademloos luisteren, verkeert het instrument technisch in slechte staat: alle windladen zijn lek en ook de blaasbalg moet worden vernieuwd — vergelijkbaar met een "openhartoperatie" met daarna een longtransplantatie, aldus Van der Mark. Het herstellen van één windlade kost een orgelmaker anderhalf maand fulltime; het instrument telt er vijf. Voor een volledige, zorgvuldig uitgevoerde restauratie is ongeveer 590.000 euro nodig.
Naast technische reparaties wil de stichting ook het uiterlijk van het orgel terugbrengen naar de historische situatie. Tijdens de laatste restauratie in 1973 kreeg het instrument per ongeluk zijn huidige kleur; recent kleuronderzoek wijst uit dat het in 1862 bij plaatsing in Peize was geschilderd als houtimitatie (palissander) en dat vergulde ornamenten later zwart werden overschilderd. De plannen omvatten het herstellen van die houtimitatie en het heraanbrengen van bladgoud op de versieringen.
De restauratie heeft nog meerdere vergunningen en subsidies nodig. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed moet toestemming geven; de gemeente behandelde een vergunningaanvraag en diverse fondsen en particuliere donateurs hebben bijgedragen. De stichting vroeg de provincie Drenthe om 350.000 euro. Omdat provinciale regelingen sinds de overheveling van rijksmiddelen strenger zijn — in Drenthe is een gebruikelijke maximale bijdrage rond de 100.000 euro — wordt er hard onderhandeld over een uitzondering. Als de provincie positief beslist, zou de restauratie binnen ongeveer een jaar kunnen beginnen; bij afwijzing zou het herstel op lange baan komen te staan.
Het instrument heeft grote cultuurhistorische waarde: de kern werd in 1631 gebouwd door Anthoni Verbeeck en bevat nog de oorspronkelijke pijpen. Na beschadiging door de troepen van Bernhard von Galen in 1672 lag het acht jaar stil; in 1697 breidde de vermaarde orgelbouwer Arp Schnitger het orgel uit. Met de geplande restauratie hoopt de stichting niet alleen klank en uiterlijk te herstellen, maar het instrument ook voor de komende 70–80 jaar veilig te stellen.