Roxane van Iperen roept op tot het creëren van waarden voor onze uitgeholde democratie
In dit artikel:
Roxane van Iperen presenteert met haar essay *Eigen planeet eerst* een scherp en doordacht betoog over de huidige staat van onze democratie en de klimaatcrisis. Geïnspireerd door vragen van haar kinderen, neemt zij de lezer mee in een kritische analyse van hoe neoliberalisme sinds de jaren 80 de democratische waarden heeft uitgehold en een groeiende kloof heeft gecreëerd tussen de 'winnaars' en 'verliezers' in de maatschappij. Van Iperen benadrukt dat deze afbraak niet langer onbewust of verborgen is, maar nu openlijk plaatsvindt, waarbij extreemrechtse leiders migranten en kwetsbaren als zondebokken aanwijzen.
Ze ontrafelt het romantische beeld van zowel de democratie als het beleid van Trump, en wijst op de blinde vlekken bij voorstanders: de verdedigers van Europa zien geen neoliberale overname van democratische processen, terwijl Trump-aanhangers de dictatoriale praktijken verkeerd interpreteren als bescherming van burgers. Volgens haar leidt dit tot verdeeldheid zonder dat er echte oplossingen worden gezocht. De democratie dreigt ten onder te gaan omdat burgers hun verantwoordelijkheid afschuiven en macht overdragen aan alleenheersers, terwijl het neoliberale systeem hen stap voor stap controle en zeggenschap ontneemt.
Van Iperen illustreert hoe velen die comfortabel leven binnen dit systeem de structurele problemen ontkennen, omdat zij er zelf weinig last van ondervinden. Ze beschrijft deze situatie als een 'vernauwing' waar velen nog niet van doordrongen zijn. Als afsluiting citeert ze Dylan Thomas’ gedicht dat oproept tot verzet en woede over het 'sterven van het licht', waarmee zij de lezer oproept niet passief toe te kijken.
De schrijver van het artikel voelt zich persoonlijk geraakt door deze analyse, deels vanwege teleurstelling in politieke partijen die de neoliberale koers volgden. Hij benadrukt het belang van het erkennen van de huidige crisis en het zoeken naar een nieuwe samenleving gebaseerd op authenticiteit, autonomie en verbondenheid — waarden die van binnenuit gevoeld en geleidelijk collectief gedragen moeten worden. Alleen zo is er volgens hen hoop op een transitie waarbij het licht van een rechtvaardiger wereld opnieuw kan opbloeien.