Ronald Plasterk: rechterlijke macht mag nooit op de stoel van het parlement gaan zitten

In dit artikel:

Ronald Plasterk, oud-minister (PvdA) en wetenschapper, waarschuwt dat het Urgenda-arrest de klassieke scheiding der machten heeft ondermijnd doordat rechters feitelijk beleidskeuzes overnemen die behoren tot parlement en regering. Hij doelt op de juridische reeks rond de Urgenda-stichting: de zaak werd in 2013 aangespannen, de rechtbank in Den Haag bepaalde in 2015 dat de staat de CO2-uitstoot met minstens 25% moest terugdringen ten opzichte van 1990 vóór 2020, het gerechtshof bevestigde dat oordeel in 2018 en de Hoge Raad maakte het vonnis definitief in 2019.

Volgens Plasterk plaatsen deze uitspraken rechters op de stoel van het parlement door concrete reductiepercentages en termijnen op te leggen — zaken die normaal via politieke afwegingen, beleid en volksvertegenwoordiging tot stand komen. De kritiek raakt aan legitimiteit: wie moet richting en prioriteiten bepalen als niet gekozen rechters bindende beleidsdoelen vaststellen? Voorstanders van het vonnis spreken daarentegen van een noodzakelijke rem op een onrechtvaardig falend beleid dat staatsburgers en mensenrechten beschermt.

De uitkomst heeft praktische gevolgen: kabinetten pasten hun klimaatbeleid aan, maatschappelijke actiegroepen zien in jurisprudentie een route naar snellere overheidsoptreden, en er is een blijvende discussie over de grens tussen rechterlijke toetsing en politieke besluitvorming. Plasterk pleit impliciet voor duidelijke regels over de rol van rechters bij beleidsdomeinen met grote politieke en maatschappelijke keuzes.