Roep om gesprekken met Poetin zwelt aan, maar Brussel is verdeeld: 'Wat heeft het voor zin?'

In dit artikel:

In Brussel groeit de roep om direct overleg met Rusland over de oorlog in Oekraïne, maar verdeeldheid is groot over nut, inhoud en zeggenschap. De discussie speelt op verschillende podia: van een omstreden uitnodiging van de Luxemburgse Europarlementariër Fernand Kartheiser aan collega’s voor een economisch forum in Sint-Petersburg — waar hij onder vuur kwam te liggen — tot pleidooien van prominenten als Angela Merkel voor een actievere Europese diplomatie in plaats van alles aan derden over te laten.

Aanleiding voor de politieke druk is deels Poetin zelf, die recent hintte op onderhandelingen, en signalen dat zowel Kiev als bepaalde Amerikaanse kringen een grotere EU-rol zouden wensen. Tegelijk ontbreekt in Brussel een eensgezind plan: op essentiële punten bestaan grote meningsverschillen. Moet Europa überhaupt praten als Moskou geen oprechte bereidheid toont? Of is het verstandiger de druk op te voeren, bijvoorbeeld door te onderzoeken of bevroren Russische tegoeden definitief gevorderd kunnen worden — een stap die Nederland heropend heeft, maar waar de EU nog huiverig voor is?

Vanuit diplomatiek oogpunt is er wel overeenstemming dat eventuele gesprekken duidelijke voorwaarden moeten hebben: Oekraïne moet instemmen met uitkomsten, Rusland moet aansprakelijk worden gehouden voor oorlogsmisdaden, en de veiligheid van Europa buiten Oekraïne — bijvoorbeeld in Transnistrië — moet worden meegewogen. Die onderwerpen komen deze week aan bod wanneer de EU-buitenlandministers op Cyprus bijeenkomen om ‘rode lijnen’ vast te stellen, al is het onduidelijk of daar al grote besluiten of benoemingen zullen vallen.

Wie Europa naar de onderhandelingstafel zou moeten sturen, leidt tot extra wrijving. Er circuleerden namen als Mario Draghi en Merkel, maar Merkel zelf zegt dat zittende Europese leiders verantwoordelijk moeten zijn. Een te grote persoonlijkheid aanwijzen lijkt voorbarig, aldus bronnen rond de gesprekken.

Tegelijkertijd klinken felle waarschuwingen vanuit Oekraïne. Mensenrechtenadvocate Oleksandra Matviichuk stelt dat eerdere gesprekken tussen Trump en Poetin geen vrede brachten maar juist kostbare tijd en steun hebben doen wegebben; zij pleit voor het aantasten van de Russische economische mogelijkheden, confiscatie van tegoeden en het dichten van sanctie-mazen. Oud-president Lech Wałęsa benadrukt dat alleen regimeverandering op lange termijn Rusland democratischer kan maken en zo toekomstige conflicten voorkomt.

Kortom: de EU staat voor een complexe keuze tussen intensievere diplomatie en steviger druk, met grote onenigheid over voorwaarden, doelstellingen en wie het voortouw moet nemen. De CY-top van ministers moet deze week de contouren van een gezamenlijke strategie afbakenen — of in ieder geval de discussie verder formaliseren.