Roel van Duijn over de aanvallen op Europa van Trump en Poetin
In dit artikel:
Roel van Duijn, bekend als provo, kabouter, vredesactivist en later groen politicus, verrast met een nieuwe koers: in zijn recente pamflet De aanval op Europa pleit hij openlijk voor versterking van defensieuitgaven en voor solidariteit met de NAVO. Dat lijkt op het eerste gezicht haaks te staan op zijn vroegere vredesactivisme, maar Van Duijn verklaart de ommezwaai vanuit hetzelfde uitgangspunt als destijds: het beschermen van het welzijn van burgers. Waar in de jaren ’70 en ’80 het doel was de wapenwedloop te stoppen, ziet hij nu het opbouwen van afschrikkingskracht als noodzakelijk om Europa te beschermen tegen een expansieve Russische macht en het ondermijnen van Europese eenheid door politiek in de Verenigde Staten.
Van Duijn onderbouwt zijn zorg met voorbeelden en uitspraken van wereldleiders en denkers. Hij schetst een wereldbeeld waarin Poetin, Trump en China steeds meer invloed op mondiale handel en macht nastreven, en waarbij zowel Rusland als delen van de Amerikaanse politiek het verenigde Europa als hinderlijk ervaren. Die dynamiek werkt samen met de opkomst van extreem- en radicaal-rechtse partijen binnen Europa — in Nederland, Duitsland, Frankrijk en Italië — die neigen naar nationale fragmentatie in plaats van Europese samenwerking.
Het pamflet duikt daarnaast in bredere ideologische stromingen die tegen internationale samenwerkingsprojecten zijn. Het World Economic Forum in Davos wordt besproken als voorbeeld van een steeds meer social-capitalistische denkrichting die pleit voor internationale afspraken over prijzen, winsten en arbeidsvoorwaarden. Tegenstanders van dergelijke ‘globalistische’ projecten vinden zich zowel in de VS als in Rusland. In de VS is dat onder meer het gedachtegoed van Peter Thiel en de zogenoemde dark enlightenment-beweging (met denkers als Curtis Yarvin): een terugkeer naar een bedrijfsgerichte, staatsonafhankelijke orde en een sceptische houding tegenover sociale mensenrechten. In Rusland speelt een conservatief-traditionalistische ideologie, geworteld in denkers als Vladimir Solovyov en hedendaags vertolkt door Aleksandr Doegin, die het Westen vaak als moreel decadent bestempelt en Poetin politiek en kerkelijk ondersteunt.
Als antwoord op deze bedreigingen stelt Van Duijn concrete beleidsadviezen voor: maak Europa militair, economisch en cultureel robuuster; verbied extreemrechtse partijen; en schaf het vetorecht van individuele Europese staten af om gezamenlijke besluitvorming te vergemakkelijken. Zijn centrale zorg is dat onverschilligheid en politieke verdeeldheid Europa kwetsbaar maken voor zowel geopolitieke agressie als ideologische erosie.
Beoordeling: het boekje is kort en waarschuwend, maar informatief: het schetst samenhangend hoe geopolitieke ambities, binnenlandse radicalisering en tegenbewegingen tegen internationale regelingen elkaar versterken. Van Duijn roept politici en opiniemakers op om de gevaren serieus te nemen en te blijven werken aan internationale ontwikkeling die rechten en veiligheidsbelangen van burgers beschermt.