Rob van Essen: 'Ik had niet verwacht dat die seksscène uit mijn boek iedereen zo zou bijblijven'

In dit artikel:

Terwijl zijn nieuwste boek het goed doet in de winkel, kreeg schrijver Rob van Essen (63) onlangs te horen dat hij aan een vorm van multiple sclerose (MS) lijdt — een ontwikkeling die hij tegelijk meewarig en berustend noemt. In een gesprek opgebouwd rond steekwoorden schetst hij zijn leven: van een streng-religieuze jeugd tot literaire successen, en van eenzame angsten tot een nieuwe vaste partner en een verhuis naar België.

Van Essen groeide op in een gezin dat na een periode buiten de kerk weer streng gereformeerd werd. Dat riep vragen op en leidde bij hem tot afstand van het geloof; openbare bibliotheken noemde hij bepalend voor zijn ontkerkingsproces. Zijn vader, zelf onderwijzer en later auteur van christelijke kinderboeken, had een ingewikkelde relatie met diens loopbaan en met Robs keuzes; de band verbeterde pas in de laatste levensfase van zijn vader, die in 2003 overleed.

Als jongvolwassene worstelde Van Essen met angsten en een teruggetrokken bestaan: hij mijdt drukke trams en treinen, hield aan vaste routines vast en voelde zich vaak een buitenstaander. Debuut in 1996 bracht hem in contact met gelijkgestemden en maakte langzaam sociale ontspanning mogelijk. Belangrijke literaire invloeden waren Theo Thijssen en Carmiggelt; zijn stijl balanceert observatie, absurditeit en plot — hij verzet zich tegen het idee dat literatuur alleen om stijl of individualistische zielenroerselen zou moeten draaien.

Zijn romans bevatten vaak opvallende, soms schokkende scènes die lezers bijblijven (bijvoorbeeld elementen uit De grote schoonmaak en Visser). Hij erkent dat zijn relatie met Lize — ruim 25 jaar jonger — invloed heeft gehad op zijn vertelwijze en mogelijk meer plotgerichtheid bracht. Met haar ontmoette hij in eerste instantie op een zomerkamp; ze kregen later een latrelatie en besloten tijdens de coronapandemie samen te gaan wonen. Ze delen nu woonplekken in Brussel en een appartement op de 25e verdieping in Oostende, gefinancierd dankzij literaire successen, waaronder twee Libris-prijzen. Die prijzen gaven hem financiële onafhankelijkheid en meer ruimte om zich op schrijven te richten, al relativeert hij de rol van toeval en jury-invloed bij het winnen ervan.

De diagnose MS kwam na tintelingen in zijn been en problemen met zijn hand. De ziekte vordert langzaam: lange wandelingen en fietsen zijn niet meer mogelijk, maar hij functioneert nog zelfstandig. Van Essen verwerkt de mededeling met stoïcijnse acceptatie, al maakt hij zich zorgen over de praktische gevolgen voor zijn partner. Als centraal thema in zijn werk en leven noemt hij de confrontatie met absurditeit en het besef dat sommige dingen alleen draaglijk worden als je ze met iemand deelt — een idee dat ook De grote schoonmaak doorkruist.