RIVM houdt vaccinatiedoden stil
In dit artikel:
In januari–februari 2021 maakte het RIVM bewust een breuk met de gebruikelijke communicatieroutine door openlijk te berichten over het eerste sterfgeval kort na een coronavaccinatie. Een vrijgegeven Woo-document en een e-mail van een RIVM-medewerker van 22 januari 2021 tonen dat die proactieve aanpak gepland was: normaal zou een overlijden na vaccinatie of bevolkingsonderzoek niet worden gecommuniceerd, maar in de huidige situatie werd openheid als noodzakelijk gezien omdat het RIVM en het vaccinatieprogramma onder een vergrootglas lagen.
Op 1 februari 2021 meldde het RIVM dat een kwetsbare 90-plusser met onderliggende aandoeningen was overleden kort na prikken; media namen dat direct over. In de weken erna volgden berichtgevingen over toenemende aantallen ouderen die kort na vaccinatie overleed, waarbij instanties vaak aangaven dat bestaande gezondheidsproblemen waarschijnlijker oorzaken waren. De e-mail uit januari beschrijft dat, naast het besluit om proactief te communiceren, advies zou worden gevraagd aan de wetenschappelijke adviesraad van de RIVM Gedragsunit over zowel het aanbevelen van die aanpak als over welk frame het best zou helpen om de vaccinatiebereidheid zo hoog mogelijk te houden.
De Gedragsunit stelde volgens het document dat eerlijkheid voorop moest staan en dat het vaccineren van kwetsbare ouderen soms het laatste zetje voor overlijden kon zijn — een formulering die veel aandacht kreeg omdat het contrasteert met het algemene publiekelijke beeld dat de vaccins veilig en effectief waren en enkel milde bijwerkingen gaven. Critics, zoals basisarts Paul van Hoek, reageerden scherp en wezen erop dat uit de e-mail blijkt dat het RIVM sterfgevallen na vaccinatie normaal gesproken niet actief naar buiten brengt.
De publicatie van het document door informatiedeskundige Leon Kuunders (die grote aantallen Woo-documenten heeft onderzocht en op Openrijksoverheid.nl deelt) zette de discussie over transparantie en framing rond vaccins weer op scherp. De zaak roept bredere vragen op over wanneer en hoe gezondheidsautoriteiten incidenten rond vaccinatie communiceren en welke balans wordt gezocht tussen volledige openheid en het behoud van vertrouwen en vaccinatiebereidheid.