Rijksuitgaven energietransitie 4,4 miljard, belastingen 26,5 miljard euro
In dit artikel:
Het CBS meldt dat de Rijksoverheid in 2024 4,4 miljard euro besteedde aan het bevorderen van energiebesparing en hernieuwbare energie, terwijl zij dat jaar 26,5 miljard euro ontving aan belastingen op energiegebruik (zoals energiebelasting en accijns op motorbrandstoffen). Door diverse belastingkortingen en tegemoetkomingen — denk aan aansluitingskortingen, gratis uitgifte van CO2-emissierechten en in 2023 het energieplafond — bleef de werkelijke belastingopbrengst structureel lager; zonder die kortingen zouden de inkomsten circa 7,5 miljard hoger zijn geweest. De staat geeft dus jaarlijks meer inkomsten prijs door kortingen dan zij uitgeeft aan de energietransitie.
Een groot deel van de belastingontvangsten uit energie hangt samen met wegvervoer: in 2024 kwam ongeveer 60% van de energiegerelateerde belastingen uit accijnzen op brandstoffen, bpm en motorrijtuigenbelasting (inclusief btw op accijnzen stijgt dat aandeel naar circa 63%). Ongeveer 20% kwam uit energiebelasting op elektriciteit en aardgas. De opbrengsten schommelden in 2022–2023 door het energieplafond en hoge prijzen; belastingen op CO2-emissierechten en vliegtickets nam de laatste jaren toe.
Van de overheidsuitgaven aan de energietransitie ging in 2024 1,5 miljard euro naar de SDE-regeling voor bedrijven (stimulering duurzame energie) en ongeveer 1,0 miljard naar subsidies voor het verduurzamen van gebouwen. Veel subsidieregelingen lopen kort, waardoor het pakket en de jaarlijkse omvang van uitgaven wisselen. De SDE is langdurig van karakter, maar de uitgaven eraan fluctueren sterk met de energieprijzen; in 2022–2023 waren SDE-uitgaven relatief laag juist vanwege die prijsontwikkelingen.
Lokale overheden ontvingen steeds meer rijksmiddelen voor de energietransitie via specifieke uitkeringen (SPUKs): die bedragen zijn tussen 2019 en 2024 opgelopen van nul naar ongeveer 600 miljoen euro. Verder gaf het Rijk in 2019, 2022 en 2023 extra kapitaal aan netbeheerder TenneT, onder meer voor verzwaring van het hoogspanningsnet; in andere jaren vonden die injecties niet plaats.
Kort samengevat: de Nederlandse overheid brengt veel geld binnen via energiegerelateerde belastingen, maar compenseert huishoudens en bedrijven met grote kortingen en incidentele steunmaatregelen, waardoor de netto opbrengst sterk afneemt; tegelijk fluctueert het overheidsbeleid in subsidies en investeringen door veranderende energieprijzen en kortlopende regelingen.