Relatietherapeut Roefke Carmiggelt-Polak heeft zelf al bijna 70 jaar een gelukkige relatie: 'Hij zei: 'Wil je met me wandelen?' Sindsdien heb ik nooit meer met iemand anders gewandeld'

In dit artikel:

Relatie- en gezinstherapeut Roefke Carmiggelt-Polak werkt op haar 84ste nog altijd drie dagen per week vanuit haar praktijk aan huis. Volgens haar neemt een vakantie relatieproblemen niet weg: na de zomer melden zich juist veel stellen met teleurstelling en ergernis. Ook samengestelde gezinnen kunnen tijdens een gezamenlijke reis onder druk komen te staan, omdat kinderen vaak weinig invloed hebben op de nieuwe gezinssituatie.

Carmiggelt-Polak groeide op in Amsterdam-Zuid en verhuisde als kind naar de Prinsengracht. Haar familie werd zwaar getroffen door de Holocaust. Veel familieleden van haar vader werden in Sobibor vermoord. Omdat zij werd geboren vlak voordat haar vader zou worden gedeporteerd en hij met een niet-joodse vrouw was getrouwd, kon hij blijven. Daardoor kreeg zij van jongs af aan het gevoel dat zij verantwoordelijk was voor zijn leven en welzijn. Zijn onderduikperiode heeft zij als baby meegemaakt; de gevolgen daarvan ervaart ze naar eigen zeggen nog lichamelijk.

Die sterke verbondenheid met haar vader beïnvloedde haar latere leven. Ze voelde zich geroepen zijn pijn te herstellen, hoewel dat onmogelijk was. Bij de geboorte van twee van haar kinderen lag hij in hetzelfde ziekenhuis met een hartinfarct, wat haar angst om hem opnieuw te belasten versterkte. Zijn overlijden op 61-jarige leeftijd bracht naast verdriet ook een gevoel van bevrijding.

Na de middelbare school studeerde ze aan de Rietveld Academie, maar de kunst bleek niet haar bestemming. Ze ging werken bij Jellinek en ontwikkelde zich daar tot relatie- en gezinstherapeut. In 1985 begon ze haar eigen praktijk. Haar aanpak is gebaseerd op systeemtherapie: cliënten onderzoekt ze in het licht van hun familiegeschiedenis en de patronen die over generaties worden doorgegeven. Ze begint vaak bij de relatie met de moeder en betrekt, waar mogelijk, ook de partner bij de behandeling. Volgens haar kiezen mensen soms een partner die aansluit bij een gemis of bekende dynamiek uit hun jeugd.

Carmiggelt-Polak verzet zich tegen het idee dat relaties volledig maakbaar zijn. Verliefdheid is volgens haar tijdelijk en daarna moeten partners opnieuw leren omgaan met hun zelfstandigheid én met hun verbondenheid. Datingapps kunnen de indruk wekken dat er altijd een betere keuze beschikbaar is, wat volgens haar tot bindingsangst leidt. Ook een kinderwens laat zich niet simpelweg plannen, benadrukt ze.

Zelf is ze al bijna zeventig jaar samen met Frank Carmiggelt, die ze als tiener ontmoette. Hun langdurige relatie schrijft ze niet toe aan één geheim, maar wel aan wederzijdse ruimte, hulpvaardigheid en de bereidheid elkaar telkens opnieuw te kiezen. Ze hebben verschillende interesses: zij reist graag, terwijl hij liever thuisblijft. In hun kleine huisje in het bos vinden ze rust buiten het werk en het dagelijks leven.

Ze ziet in de samenleving positieve veranderingen. Jonge vrouwen hebben volgens haar meer zelfstandigheid opgebouwd en mannen zijn actiever en emotioneler betrokken bij de opvoeding van hun kinderen. Tegelijk blijft de behoefte om gezien en erkend te worden volgens haar universeel.

Aan stoppen met werken denkt ze niet. In haar praktijk probeert ze onderliggende pijn zichtbaar te maken, bijvoorbeeld bij mensen die hun gekwetstheid uiten als woede. Een cliënte die jarenlang haar gezin en omgeving afwees, begon na inzicht in haar verdriet verantwoordelijkheid te nemen en brieven te schrijven aan mensen die zij had beschadigd. Zulke veranderingen beschouwt Carmiggelt-Polak als een van de meest ontroerende kanten van haar vak.