Rekenkamer oordeelt hard over aanpak witwassen: resultaat onduidelijk, mogelijk discriminerend

In dit artikel:

De Algemene Rekenkamer concludeert dat het kabinetelijke offensief tegen witwassen grote gevolgen heeft voor burgers en bedrijven, maar onzeker is of het veel oplevert. De Financial Intelligence Unit (FIU) kreeg het aantal meldingen van verdachte transacties in korte tijd van ruim 700.000 (2020) naar bijna 3,5 miljoen (2024). Die stijging is deels het gevolg van aangescherpte regels sinds het beleid van kabinet‑Rutte III (2019) en van strengere handhaving na forse boetes voor banken zoals Rabobank en ING, waardoor instellingen voorzichtiger zijn gaan rapporteren.

Tegelijkertijd is de effectiviteit twijfelachtig: naar schatting wordt jaarlijks 15–20 miljard zwart geld gelegaliseerd en slechts een klein deel van de FIU‑meldingen leidt tot kwalificatie als verdacht (ongeveer 3 procent van de bijna 3,5 miljoen meldingen). De Rekenkamer noemt de aanpak onvoldoende effectief en efficiënt en signaleert bovendien dat goedwillende burgers en bedrijven zwaar worden belast door administratieve rompslomp. Er zijn ook aanwijzingen voor discriminatie in meldingen — onder meer vaker bij mensen met een buitenlands klinkende achternaam en bij moskeeën vergeleken met kerken — die niet volledig met risicoregels te verklaren zijn.

De Rekenkamer adviseert een echte risicogebaseerde aanpak en meer aandacht voor de kwaliteit van meldingen; FIU en De Nederlandsche Bank moeten prioriteit geven aan betere filtering zodat minder onterechte signalen de opsporing overbelasten. Ministers Heinen en Van Weel erkennen dat het systeem tekortschiet en wijzen erop dat recente aanpassingen veel aanbevelingen oppakken.