Rekenkamer fileert dure witwasjacht banken: effect twijfelachtig

In dit artikel:

De Algemene Rekenkamer stelt in een recent rapport dat de Nederlandse anti-witwasaanpak kostbaar, belastend en mogelijk discriminerend is, terwijl het onduidelijk blijft of de maatregelen effectief zijn. Banken, De Nederlandsche Bank (DNB), de Financial Intelligence Unit (FIU) en de ministers van Justitie en Financiën krijgen allemaal kritiek op hun rol en toezicht.

Banken melden ongebruikelijke transacties aan de FIU en zijn onder sterke druk gezet door DNB. Inmiddels werken ongeveer 13.000 mensen bij anti-witwasafdelingen, met een geschatte jaarlijkse kostenpost van 1,6 miljard euro. Dat leidde tot meer dan een half miljoen meldingen per jaar, maar de Rekenkamer kan niet vaststellen hoeveel daarvan daadwerkelijk tot opsporing van witwassen hebben geleid. De nadruk in het systeem ligt volgens het rapport op aantallen meldingen in plaats van op risicogebaseerde selectie en kwaliteit; DNB zou strikte, niet-risicogerichte controles aanmoedigen en zelf niet voldoende toetsen of dat toezicht werkt.

De FIU krijgt ook forse kritiek: de dienst heeft onvoldoende zicht op de kwaliteit van binnenkomende meldingen en de eigen administratie is onvolledig, waardoor niet duidelijk is welke meldingen onbewerkt zijn gebleven. Politieke verbeterprogramma’s sinds 2019 hebben tot nu toe onduidelijke resultaten opgeleverd.

De aanpak raakt vooral mensen met een buitenlands klinkende naam, moskeeën en migrantenkerken — zij ervaren vaker controles, plotselinge rekeningafsluitingen en problemen bij het openen van rekeningen, bijvoorbeeld rond de ramadan. Beslissingen blijken vaak onomkeerbaar en lastig aan te vechten.

De Rekenkamer adviseert DNB en FIU meer te focussen op kwaliteit, moderne analysetechnieken in te zetten en het toezicht risicogerichter te maken. De ministers moeten dit jaar aan de Tweede Kamer uitleggen hoe zij dat concreet willen uitvoeren. DNB zegt de aanbevelingen op te pakken.