Regering zoekt geld voor energiefactuur: is een overwinstbelasting voor oliebedrijven de oplossing?
In dit artikel:
De federale regering overweegt steunmaatregelen tegen de hoge energieprijzen, maar die zijn duur. Daarom groeit het idee om bedrijven die profiteerden van de prijsopstoot — met name westerse oliemultinationals zoals ExxonMobil en TotalEnergies — extra te belasten. Onderzoeker Joannes Laveyne (Energie‑instituut) wijst erop dat deze spelers kunnen “meesurfen” op internationale prijsstijgingen, vooral als hun olie uit stabielere regio’s als Canada of de VS komt, en dat ze hogere brandstofprijzen vaak snel doorrekenen aan de pomp.
Laveyne waarschuwt echter dat een overwinstbelasting niet zo eenvoudig is als het lijkt. Hoger inkomen betekent niet altijd blijvende winst: als geopolitieke spanningen afnemen, dalen brandstofprijzen aan de pomp vaak sneller dan de marktprijs van olie, waardoor bedrijven later verliezen kunnen lijden. Een eenmalige heffing kan dan averechts werken, omdat die extra inkomsten mogelijk nodig zijn om toekomstige tegenvallers te compenseren. Bovendien verplaatsen multinationals intern kostprijzen en winsten en boeken ze resultaten vaak in jurisdicties met lage belastingen (bv. Singapore, Zwitserland), waardoor nationale of Europese overheden moeilijk effectief kunnen belasten — ook al zijn er installaties zoals raffinaderijen in de Antwerpse haven.
De ervaring na de Russische inval in Oekraïne illustreert die praktische problemen: de opbrengst van een overwinstbelasting viel tegen en was onvoldoende om de steunmaatregelen te dekken. Laveyne benadrukt dat het onduidelijk is hoeveel overwinsten er precies zijn en waar ze juridisch kunnen worden aangepakt.
Als alternatief pleit hij voor vraagbeperking en gerichte steun: minder verbruik via meer thuiswerk, betere vergoedingen voor fiets en openbaar vervoer, en beperkte hulp alleen aan mensen die echt afhankelijk zijn van de auto voor hun werk. Hij waarschuwt ook dat er geen eenvoudige, snelle oplossingen bestaan, en dat beleidskeuzes rekening moeten houden met zowel fiscale haalbaarheid als lange‑termijngevolgen voor bedrijven en consumenten.
Kortom: de politieke druk om winstgevende energiebedrijven extra te belasten is begrijpelijk, maar juridische, boekhoudkundige en economische hindernissen maken zo’n maatregel complex en mogelijk ineffectief; beleidsmakers moeten daarom ook naar gedragsmaatregelen en gerichte steun kijken.