Regeerbaarheid van het land is serieus in geding
In dit artikel:
VVD, D66 en CDA — onder leiding van respectievelijk Yeşilgöz, Rob Jetten en Henri Bontenbal — presenteerden eind vorige week een minderheidskabinet als een keuze voor „nieuwe politiek”: flexibel zoeken naar meerderheden, soms met links, soms met rechts. In werkelijkheid maskert die keuze vooral dat de drie onderhandelaars fundamenteel van koers verschillen en elkaar niet bereid waren tegemoet te komen. D66 blokkeerde een mogelijke coalitie van de VVD met rechts (JA21), terwijl de VVD Jettens voorkeur voor samenwerking met GroenLinks-PvdA afwees. Een minderheidskabinet werd het noodverband.
Zo’n kabinet is een experiment dat veel stuurmanskunst vergt van premier en bewindslieden; zoals voormalig premier Rutte ervoer, leidt intensief overleg met fractieleiders tot een enorme communicatieve last — „een groot oor”, zei hij. Zonder vaste Kamermeerderheid loopt de slagkracht van het kabinet gevaar, juist terwijl kiezers voor de verkiezingen een daadkrachtige regering verlangden.
De oppositie staat niet te springen om structurele steun: Wilders (PVV) negeerde een uitnodiging van de onderhandelaars en JA21-leider Joost Eerdmans waarschuwt dat steun duur betaald zal worden. Politiek overleg over deelonderwerpen is lastig omdat concessies op één dossier onmiddellijk tegenvorderingen op andere dossiers kunnen veroorzaken, wat beleid versplintert. Bontenbal opperde dat oppositiepartijen wellicht ministers kunnen leveren om goodwill te kweken, maar partijen sturen zelden mensen naar een kabinet waarvan ze het programma niet onderschrijven — GroenLinks-PvdA reageerde afwijzend.
Historisch gezien faalde het vorige Nederlandse minderheidsexperiment (kabinet-Rutte I met een gedoogpartner). Blijvende onmacht om urgente problemen — migratie, stikstof, woningtekorten — op te lossen kan het vertrouwen in de overheid eroderen en ruimte geven aan populisme. Critici stellen dat de onderhandelaars op zijn minst hadden moeten proberen een meerderheidscoalitie te onderzoeken in plaats van zich terug te trekken in veilige blokkeringsposities.