Referenda zijn in Amsterdam vaker een politiek drukmiddel dan een volksstemming

In dit artikel:

In Amsterdam functioneren referenda steeds vaker als politiek pressiemiddel in plaats van als helder instrument om beleidskeuzes te meten. Politiek verslaggever Tim Wagemakers beschrijft hoe deze volksinitiatieven wel degelijk effect hebben, ook als ze formeel niet doorgaan of juridisch worden teruggekaatst.

Volgende week zou de gemeenteraad beslissen over een verzoek voor een referendum over een Israëlboycot; een adviescommissie stelde dat het onderwerp buiten de gemeentelijke bevoegdheid valt, maar linkse partijen bestrijden dat. Grootste partij Pro Amsterdam zocht overleg met de initiatiefnemers en vroeg uitstel van de stemming tot juni — een concessie die het verzoek al vóór stemming doet inkrimpen.

Wagemakers haalt eerdere voorbeelden aan: het erfpachtconflict rond 2017 (waarbij een eerdere handtekeningenactie uit 2013 niet automatisch geldig bleek en een rechter nieuwe plannen ongeschikt achtte voor een referendum) en het beschermde-groen-referendum van 2024, waarvan de uitslag leidde tot een burgerberaad omdat de raad de uitkomst niet eenduidig kon vertalen. Beide gevallen ondermijnden vertrouwen of lieten de vraag rijzen wat een volksraadpleging praktisch oplevert.

Veranderingen in de regels — onder meer versoepelingen door wethouder Rutger Groot Wassink — maken dat verzoeken sneller op tafel komen. Initiatiefnemers benutten de dreiging van een referendum voor media-aandacht en om politieke beweging af te dwingen; in 2025 leidde zo’n verzoek over toedeling van sociale huurwoningen tot een compromis: geen referendum, maar een pilot met honderd woningen. Zelfs partijen die zetels verliezen, zoals De Vonk, kunnen hiermee invloed blijven uitoefenen.