Records en alarmbellen: zeldzame broedvogels in 2025
In dit artikel:
In het voorjaar van 2025 trokken weer duizenden vogeltellers het land in voor de jaarlijkse broedvogeltellingen. Sovon verzamelde bijzondere waarnemingen via het Meetnet Broedvogels (NEM) aangevuld met meldingen van soortwerkgroepen, Waarneming.nl, Dutchbirding en terreinbeheerders; niet alle gegevens zijn nog definitief geverifieerd en een volledig landelijke rapportage volgt volgend jaar.
Spectaculaire nieuwkomers en succesjes
- Grote zaagbek: voor het eerst werden broedgevallen van deze langverwachte soort vastgesteld; begin juni werden op het Ketelmeer minimaal drie vrouwtjes met jongen gefotografeerd. De soort broedt elders in Engeland en Midden-Europa, waardoor vestiging in Nederland plausibel is.
- Kraanvogels: een duidelijk succesjaar met ongeveer zeventig paren (tegen vijftig in 2024). De meeste paren legden eieren en in totaal vlogen 46 jongen uit. De belangrijkste concentraties lagen in Drenthe en Friesland, met ook nesten in Overijssel, Gelderland en Noord-Brabant. Wel werpt de recente uitbraak van vogelgriep in Europa een schaduw over dit succescijfer.
- Korhoen: op de Sallandse Heuvelrug — de laatste Nederlandse kernpopulatie — leidde het boldergedrag van zes hanen tot minstens drie uitgekomen kuikens; de populatie wordt sinds 2013 aangevuld met Zweedse dieren om behoud te ondersteunen.
Reigers en verwante soorten kenden records
- Koereiger: dit was een topjaar met minstens 90 broedparen verdeeld over negen kolonies, een sterke stijging ten opzichte van voorgaande jaren. Opvallend was een ‘wild’ paartje dat in Avifauna bij volières nestelde.
- Kwak: met 57 getelde paren werd ook voor deze reiger een record geregistreerd; veel paren broedden in de buurt van dierenparken (onder andere Middelburg, Artis en Avifauna), waar voedselrijkdom een rol speelt.
Gestaag groeiende en kwetsbare soorten
- Visarend: de populatie nam toe van zes naar elf paren (vijf broedgevallen en zes nestpogingen). Omdat visarenden vaak pas op latere leeftijd succesvol gaan broeden, vergt vestiging jaren.
- Steltkluut: het aantal broedparen viel terug naar circa 68, lager dan in meerdere voorgaande jaren en opvallend afwezig in Limburg en Noord-Holland.
- Blauwe kiekendief: de soort blijft zeldzaam; in 2025 was er slechts één territorium op Terschelling waar drie jongen uitvlogen.
- Europese kanarie: voor het tweede jaar op rij werden geen territoria gevonden, wat erop wijst dat de soort, honderd jaar na het eerste broedgeval, vrijwel uit Nederland verdwenen is.
Aandacht en vervolg
De inventarisatie is een combinatie van professionele en vrijwilligersinspanningen; Sovon bedankt alle veldwerkers en beheerders. Een uitgebreider overzicht van bijzondere broedgevallen verscheen in het decembernummer van Sovon-nieuws; de volledige nationale rapportage over broedvogels 2025 verschijnt komende jaar. Tekstredactie: Arjan Boele & Caroline van Oostveen; beeld: Harvey van Diek.